آموزش ابتدایی در ایران: واکاوی چالش های ساختاری، فرصت های تحول و راهبردهای ارتقای کیفیت

آموزش ابتدایی به عنوان زیربنای رشد انسانی و اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری سرمایه انسانی هر جامعه دارد و در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به عنوان نقطه کانونی تحول نظام تعلیم و تربیت معرفی شده است (کاظمی، ۱۴۰۴). با این حال، شواهد پژوهشی گسترده نشان می دهد که نظام آموزش ابتدایی ایران با چالش های متعددی در ابعاد مدیریتی، محتوایی و انسانی مواجه است؛ از جمله ناپایداری سیاست گذاری ها، ضعف در برنامه ریزی آموزشی، کاهش انگیزه معلمان، اتلاف بیش از ۴۰ درصد زمان آموزش، تراکم بالای کلاس ها، کمبود نیروی انسانی متخصص و فاصله میان نیازهای واقعی دانش آموزان و محتوای برنامه درسی (چالش های نظام آموزشی ابتدایی، ۱۴۰۴؛ عبدالهی، ۱۴۰۴). پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–توصیفی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات داخلی، به واکاوی چالش های ساختاری، فرصت های تحول و راهبردهای ارتقای کیفیت آموزش ابتدایی در ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اجرای زیست بوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی، طرح توانمندسازی معلمان، توسعه فناوری های آموزشی و حرکت از کتاب محوری به برنامه محوری از مهم ترین فرصت های موجود برای تحول هستند. مقاله در پایان، راهبردهایی در چهار سطح سیاست گذاری، برنامه درسی، توانمندسازی معلمان و عدالت آموزشی ارائه می دهد.