مدیریت مدرسه در ایران: از تمرکزگرایی تا مدرسه محوری؛ چالش ها و راهکارها

نظام آموزش و پرورش ایران از آغاز شکل گیری ساختار رسمی خود بر الگوی مدیریت متمرکز استوار بوده است؛ الگویی که در آن تصمیم گیری های کلان آموزشی، اداری و مالی عمدتا در سطوح بالادستی و ستادی انجام می شود و مدارس نقش محدودی در سیاست گذاری و اختیار اجرایی دارند (نیکجو، ۱۴۰۴). این ساختار در طول بیش از یک قرن، ضمن حفظ انسجام و وحدت رویه، به تدریج به مانعی در برابر نوآوری آموزشی، پاسخگویی به نیازهای محلی و مشارکت ذی نفعان تبدیل شده است (قربانیان کل تپه و همکاران، ۱۴۰۴). پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–توصیفی و بر مبنای مرور نظام مند ادبیات داخلی، به بررسی چالش های ساختاری تمرکزگرایی در مدیریت مدرسه ایران و تبیین ظرفیت های گذار به الگوی مدرسه محوری می پردازد. یافته ها نشان می دهد که موانع مالی، اجتماعی–فرهنگی و سیاسی به عنوان متغیرهای مستقل کلیدی، بالاترین قدرت نفوذ را در بازداری از تحقق مدرسه محوری دارند و تمرکزگرایی نهادی و عدم اختیارات قانونی مدیران، متغیرهای وابسته ای هستند که تحت تاثیر این عوامل شکل می گیرند (مهرعلیزاده و همکاران، بی تا؛ مرکز پژوهش های مجلس، ۱۴۰۲). مقاله در پایان، راهکارهایی در سه سطح سیاست گذاری، ساختاری و حرفه ای ارائه می دهد.