توانمندسازی زنان مطلقه در بستر تحولات خانواده معاصر: یک مطالعه مروری

طلاق به عنوان یکی از مهم ترین تحولات ساختاری در نهاد خانواده معاصر، پیامدهای چندبعدی بر موقعیت اجتماعی، اقتصادی و هویتی زنان بر جای می گذارد. زنان پس از طلاق، به ویژه در زمینه های فرهنگی و اجتماعی ای که الگوهای سنتی خانواده و نقش های جنسیتی همچنان مسلط اند، در معرض انواع آسیب پذیری ها نظیر کاهش سرمایه اجتماعی، محدودیت های اشتغال و درآمد، تضعیف حمایت های خانوادگی و تجربه انگ اجتماعی قرار می گیرند. در چنین شرایطی، «توانمندسازی» به عنوان یک فرایند اجتماعی-ساختاری، نه تنها معطوف به ارتقای مهارت ها و منابع فردی، بلکه ناظر بر بازسازی عاملیت، دسترسی به فرصت ها و کاهش موانع نهادی در مسیر مشارکت اجتماعی زنان مطلقه است. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک تصویر نظام مند از وضعیت مطالعات انجام شده درباره توانمندسازی زنان مطلقه، به مرور و تحلیل ادبیات نظری و پژوهشی حوزه جامعه شناسی خانواده و جنسیت می پردازد. روش کار مبتنی بر مطالعه مروری نیمه نظام مند است و از مفاهیمی همچون عاملیت، نابرابری جنسیتی، سرمایه اجتماعی و طرد اجتماعی برای تبیین ابعاد توانمندسازی بهره گرفته شده است. بررسی مطالعات نشان می دهد که توانمندسازی زنان پس از طلاق فرآیندی چندلایه است که در سطوح فردی، خانوادگی، اجتماعی و نهادی گسترش می یابد. یافته ها تاکید می کنند که دسترسی به منابع اقتصادی پایدار، تقویت شبکه های حمایت اجتماعی، کاهش انگ فرهنگی، ارتقای سواد حقوقی، و ایجاد فرصت های مشارکت اجتماعی از عوامل کلیدی در بازسازی موقعیت زنان مطلقه به شمار می روند. نتیجه گیری کلی نشان می دهد که توانمندسازی زنان مطلقه نیازمند مداخلات هماهنگ و ساختاری است و نمی توان آن را صرفا به تغییرات فردی یا حمایت های محدود اجتماعی فروکاست. بر اساس مرور انجام شده، خلاهایی همچون کمبود مطالعات کیفی، نبود رویکردهای میان رشته ای و ناکافی بودن سیاست های حمایتی به عنوان محورهای نیازمند توجه در تحقیقات آینده و برنامه ریزی اجتماعی مطرح می شوند.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی زنان ، زنان مطلقه ، تحولات خانواده ، عاملیت اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، طرد اجتماعی