مدرسه، سرزمین بیگانه: روایت پژوهی مواجهه دانشجومعلمان با فرهنگ های پنهان مدرسه

پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربه زیسته دانشجومعلمان از مواجهه با فرهنگ پنهان مدرسه و تاثیر آن بر فرایند هویت یابی حرفه ای انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش روایت پژوهی، به تحلیل روایت های هشت دانشجومعلم سال آخر دانشگاه فرهنگیان پرداخت که دوره های کارورزی یک تا چهار را با موفقیت گذرانده بودند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته روایی و تاملات نوشتاری (خاطرات روزانه) گردآوری و با استفاده از الگوی تحلیل روایی در سه مرحله کدگذاری باز، تحلیل معنایی و بازسازی روایت های یکپارچه تحلیل شدند. یافته ها در دو مقوله اصلی سازماندهی شد: نخست، مولفه های فرهنگ پنهان مدرسه به مثابه عناصر بیگانه شامل سلسله مراتب عمودی و تمرکز قدرت، اولویت کنترل بر یادگیری (انضباط گرایی پنهان)، انزوای حرفه ای در اتاق معلمان و مناسک نانوشته و سرمایه فرهنگی ضمنی. دوم، سه الگوی بازتعریف هویت حرفه ای در مواجهه با بیگانگی شامل «هویت استحاله شده» (تسلیم و همسان سازی فرهنگی)، «هویت مقاوم منزوی» (تداوم بیگانگی) و «هویت بازاندیش خلاق» (تغییر تدریجی از درون). تحلیل یافته ها در چارچوب نظریه «منش» بوردیو و نظریه «توسعه حرفه ای» گویا نشان داد که ناهمخوانی میان منش دانشگاهی (مبتنی بر یادگیری فعال، مشارکت و عدالت آموزشی) و منش مسلط میدان مدرسه (مبتنی بر نظم، اطاعت و سلسله مراتب) منشا اصلی احساس بیگانگی است. مدل مفهومی مستخرج از پژوهش نشان می دهد که مسئله اصلی نه وجود فرهنگ پنهان، بلکه فقدان سازوکارهای حمایتی برای میانجی گری میان منش دانشگاهی و میدان واقعی مدرسه است. نتایج دلالت های مهمی برای بازنگری در برنامه های درسی کارورزی، آموزش معلمان راهنما و طراحی فضاهای تامل و گفت وگوی حرفه ای دارد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ پنهان مدرسه ، برنامه درسی نهفته ، بیگانگی حرفه ای ، هویت معلمی ، دانشجومعلمان.