تخصیص و تقیید قرآن با عقل در تفاسیر و تاویلات اهل سنت

مسئله تخصیص عموم و تقیید اطلاق آیات قرآن کریم با دلیل عقلی از مباحث بنیادین اصول فقه و دانش تفسیر به شمار می رود که در میان علمای اهل سنت جایگاه ویژه ای یافته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی دیدگاه های اصولیان و مفسران اهل سنت درباره جواز یا عدم جواز تخصیص و تقیید نصوص قرآنی با عقل می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که اکثریت قریب به اتفاق علمای اهل سنت از مذاهب چهارگانه تخصیص عام قرآنی و تقیید مطلق آن را با دلیل عقلی قطعی جایز می دانند و آن را نوعی بیان مراد واقعی شارع می شمارند. نمونه کلاسیک این رویکرد آیه «الله خالق کل شیء» است که عقل بدیهی ذات باری تعالی را از شمول خلق خارج می سازد. در تفاسیر تاویلی نیز مفسرانی چون فخر رازی، آلوسی و قرطبی از عقل به عنوان مخصص و مقید بهره برده اند. این رویکرد نشان دهنده تعامل سازنده عقل و نقل در فهم نصوص نزد اهل سنت است.

کلیدواژه ها:

تخصیص ، تقیید ، عقل ، قرآن ، اصول فقه اهل سنت ، تفسیر ، عام و خاص ، مطلق و مقید.