اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر اهمال کاری تحصیلی دانش آموزان: یک مرور نظام مند در پژوهش های داخلی

مقدمه: اهمال کاری تحصیلی از شایع ترین مشکلات رفتاری در محیط های آموزشی با پیامدهایی چون افت تحصیلی و اضطراب است. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) از رویکردهای نسل سوم رفتاردرمانی با هدف افزایش انعطاف پذیری روانشناختی است. با وجود گسترش پژوهش های داخلی، تاکنون مرور نظام مندی در این حوزه انجام نشده است. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند مطالعات ایرانی درباره اثربخشی ACT بر اهمال کاری تحصیلی دانش آموزان انجام شد.روش: مطالعه به روش مرور نظام مند و بر اساس بیانیه پریسما (PRISMA ۲۰۲۰) انجام شد. جستجو در پایگاه های فارسی زبان با کلیدواژه های مرتبط در بازه ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۵ صورت گرفت. از ۴۷ مقاله اولیه، پس از غربالگری، ۷ مطالعه واجد شرایط وارد شد و به دلیل ناهمگونی روش شناختی، با روش سنتز روایتی تحلیل گردید.یافته ها: تمامی ۷ مطالعه (۱۰۰٪) اثربخشی معنادار ACT را بر کاهش اهمال کاری تحصیلی در جمعیت های متنوع دانش آموزان (عادی، دارای اختلال یادگیری، خودآسیب رسان، معتاد به شبکه های اجتماعی و دارای افت تحصیلی) گزارش کردند همچنین، ACT تاثیرات مثبتی بر متغیرهای مرتبط از جمله انگیزش تحصیلی، خودتنظیمی، عملکرد تحصیلی، انعطاف پذیری شناختی و سرمایه روانشناختی داشت. پروتکل ۸ جلسه ای مبتنی بر مدل هیز، رایج ترین بسته درمانی بود. یک مطالعه، اثربخشی برابر ACT با درمان شناختی-رفتاری را نشان داد و مطالعه دیگر با پیگیری دو ماهه، پایداری نتایج را تایید کرد.نتیجه گیری: بر اساس یافته ها، ACT مداخله ای موثر، معتبر و پایدار برای کاهش اهمال کاری تحصیلی دانش آموزان در گروه های مختلف است. با توجه به اثربخشی قابل مقایسه با CBT و کاربرد در جمعیت های متنوع، استفاده از پروتکل ۸ جلسه ای در مراکز مشاوره مدارس و کلینیک های روانشناسی پیشنهاد می شود. انجام پژوهش های آینده با پیگیری بلندمدت توصیه می گردد.

کلیدواژه ها:

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد ، اهمال کاری تحصیلی ، دانش آموزان ، مرور نظام مند ، ایران