شاخص های زیستی استرس در سخت پوستان آبزی مروری بر پاسخهای مولکولی، فیزیولوژیک و رفتاری به تنشهای محیطی

سخت پوستان آبزی به عنوان یکی از متنوع ترین و حساس ترین گروههای جانوری نقش کلیدی در زنجیره های غذایی اکوسیستم های آبی و اقتصاد صنعت آبزی پروری ایفا می کنند. با افزایش فشارهای انسان زاد نظیر تغییرات اقلیمی، آلودگی های شیمیایی و تغییرات پارامترهای فیزوشیمیایی، آب شناسایی و پایش وضعیت سلامت این موجودات از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است. هدف از این مقاله مروری بررسی جامع شاخص های زیستی (Biomarker-indicator) استرس در سخت پوستان به منظور ارائه تصویری دقیق از مکانیسم های دفاعی و سازگاری آنها در برابر تنش هاست. در این مطالعه شاخص های زیستی در چهار سطح اصلی طبقه بندی و تحلیل شده اند: (۱) پاسخ های مولکولی و سلولی شامل بیان پروتئین های شوک حرارتی (HSP) و تغییرات ژنتیکی؛ (۲) شاخص های بیوشیمیایی با تمرکز بر آنزیم های آنتی اکسیدان و وضعیت استرس اکسیداتیو؛ (۳) تغییرات فیزیولوژیک و ایمنی شناسی از جمله سیستم پروپ فنول اکسیداز (ProPO)، شمارش سلول های خونی (THC) و فعالیت های آنزیمی دفاعی؛ و (۴) نشانگرهای رفتاری و ریخت شناسی. یافته های این مرور نشان می دهد که سخت پوستان دارای سیستم های پاسخ دهی بسیار ظریفی هستند که حتی پیش از بروز مرگ و میر یا تغییرات در سطح جمعیت هشدار دهنده های اولیه (Early-warning system) مناسبی برای ارزیابی سلامت محیط زیست فراهم می کنند. در نهایت این مقاله بر ضرورت بهره گیری از رویکرد چند شاخصی (Multi biomarker approach) برای دستیابی به نتایج دقیق تر در پایش های زیست محیطی و مدیریت پایدار ذخایر آبزی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

سخت پوستان ، شاخصهای زیستی ، استرس محیطی ، استرس اکسیداتیو ، پایش زیستی