تحلیل تغییرات اقلیمی بارش در استان یزد

تغییرات اقلیمی و نوسانات بارش از مهمترین عوامل موثر بر تشدید بحران منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک ایران، به ویژه استان یزد به شمار می روند. پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات بارش و ارزیابی وضعیت خشکسالی و ترسالی در استان یزد از داده های بارش ۱۲ ایستگاه هواشناسی طی دوره آماری ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰ استفاده کرده است. به منظور تحلیل روند بلندمدت بارش از آزمون ناپارامتری من-کندال و برای ارزیابی شدت و فراوانی خشکسالی و ترسالی از شاخص بارش استاندارد شده (SPI) و شاخص بارش قابل اعتماد بهره گرفته شد. پردازش داده ها و تحلیل های آماری با استفاده از نرم افزار Excel و تحلیل های مکانی با نرم افزار ArcGIS انجام شد. نتایج آزمون من-کندال نشان داد که در اغلب ایستگاه های مورد مطالعه روند معنی دار آماری در بارش سالانه وجود ندارد و تنها ایستگاه های مروست و هرات روند افزایشی معنی دار را نشان دادند. در مقابل شاخص SPI وقوع دوره های خشکسالی قابل توجه در سال های ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۵، ۱۳۹۶ و ۱۴۰۰ و دوره های ترسالی در سال های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۳ و ۱۳۹۸ تا ۱۳۹۹ را آشکار ساخت. همچنین تحلیل فضایی بیانگر شدت بیشتر خشکسالی در نواحی مرکزی، شمالی و غربی استان طی دهه اخیر است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که تغییرات اقلیمی در استان یزد بیش از آنکه به صورت یک روند خطی در بارش ظاهر شود، در قالب افزایش ناپایداری و تشدید رخدادهای حدی بروز یافته است. از این رو به کارگیری همزمان آزمون من-کندال و شاخص SPI می تواند چارچوبی کارآمد برای پایش تغییرات اقلیمی، مدیریت پایدار منابع آب و تدوین راهبردهای سازگاری با خشکسالی در مناطق خشک و نیمه خشک فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیمی ، بارش ، SPI ، آزمون من کندال ، خشکسالی ، استان یزد