تحلیل نقش و جایگاه حیاط مرکزی در معماری مسکونی ایران مطالعه تطبیقی خانه شیخ الاسلام، اصفهان و خانه بروجردیها، کاشان

حیاط مرکزی به عنوان هسته ی سازماندهی فضایی در معماری مسکونی ایران در طول تاریخ تحولاتی چشمگیر در نقش و جایگاه خود پشت سر گذاشته است. این پژوهش با هدف تحلیل سیر تکامل این عنصر از دوره صفویه تا قاجار، به صورت تطبیقی دو نمونه ی برجسته خانه شیخ الاسلام اصفهان و خانه بروجردیها کاشان را مورد مطالعه قرار داده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند منابع کتابخانه ای، تحلیل نقشه ها و مستندات معماری معتبر است. یافته ها نشان می دهد که در دوره صفویه حیاط مرکزی عمدتا در چارچوبی عملکردی و اقلیمی سازمان یافته و تحت تاثیر ساختارهای اجتماعی دینی قرار داشته است؛ در حالی که در دوره قاجار، این عنصر به عنوان محوری نمادین و تجربه محور بازتابی از ثروت، جایگاه اجتماعی و گرایش های فرهنگی طبقه مرفه شهری شده است. این تحول در ابعاد سازماندهی فضایی مانند پیچیدگی لایه های حریم، غنای تزئینات و نقش پررنگ تر حیاط در ایجاد تجربه ی حسی مشهود است. نتایج این پژوهش بر این واقعیت تاکید می کند که تحولات فرمی در معماری سنتی ایران هرگز جدا از تحولات اجتماعی و اقتصادی نبوده اند و حیاط مرکزی فراتر از یک عنصر فنی، آینه ای از جامعه ی زمان خود بوده است.

کلیدواژه ها:

حیاط مرکزی ، معماری مسکونی ، ایران ، دوره صفویه ، دوره قاجار ، خانه شیخ الاسلام ، خانه بروجردی ها