چگونگی استخدام هوش مصنوعی توسط پژوهشگران علوم اسلامی

هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های تحول آفرین عصر حاضر، دامنه تاثیر خود را به حوزه های علوم انسانی و از جمله علوم اسلامی گسترش داده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی استخدام هوش مصنوعی توسط پژوهشگران علوم اسلامی، به بررسی زمینه ها، ظرفیت ها، مراحل، ضوابط، چالش ها و راهکارهای بهره گیری از این فناوری در پژوهش های اسلامی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند در تمامی مراحل پژوهش از جمله جست وجو و بازیابی منابع، گردآوری و طبقه بندی اطلاعات، تحلیل متون، مقایسه دیدگاه ها، ترجمه و تلخیص، و نگارش مورد استفاده قرار گیرد (Mainuddin et al., ۲۰۲۵, p. ۱۵؛ Umar et al., ۲۰۲۵, p. ۳۳۰؛ کشاورزی ولدانی و محمدیان، ۱۴۰۳، ص ۲۲۵؛ صدرالساداتی و فیضی درخشی، ۱۲۰۲، ص ۸۷). با این حال، پژوهشگران علوم اسلامی موظف به رعایت اصولی همچون اعتبارسنجی اطلاعات، مراجعه به منابع اصیل، نظارت و داوری انسانی، امانت داری علمی، شفافیت، و پرهیز از اعتماد مطلق به خروجی های هوش مصنوعی هستند (Azizi, ۲۰۲۵, p. ۱۷۰؛ Darmu'in et al., ۲۰۲۵, p. ۱۵۰؛ رشیدی، ۱۴۰۲، ص ۴۵؛ باقری، ۱۳۹۰، ص ۳). چالش هایی نظیر تولید اطلاعات نادرست، ضعف در فهم عمیق متون، سوگیری داده ها، و مسئله مالکیت فکری نیز ضرورت تدوین ضوابط اخلاقی و توسعه ابزارهای تخصصی را آشکار می سازد (IslamicLegalBench, ۲۰۲۶, p. ۵؛ Azhar et al., ۲۰۲۵, p. ۱۱۰؛ شمسی کوشکی، ۱۳۹۸، ص ۱۲۵؛ اسدی پور، پهلوان زاده و خاندانی، ۱۲۵۲، ص ۴۵). پژوهش حاضر با ارائه الگوی پیشنهادی بهره گیری از هوش مصنوعی در پژوهش های علوم اسلامی، گامی در جهت بهره مندی مسئولانه و اخلاقی از این فناوری برمی دارد.