بررسی تطبیقی روایات میلاد پیامبر اکرم(ص) در اهل سنت و تشیع و تحلیل شکل گیری گفتمان هفته وحدت در جمهوری اسلامی ایران

تاریخ دقیق ولادت حضرت محمد مصطفی(ص) از جمله موضوعاتی است که در منابع تاریخی و روایی مسلمانان درباره آن دیدگاه های متفاوتی گزارش شده است. در میان دیدگاه های مشهور، بخش قابل توجهی از منابع اهل سنت، دوازدهم ربیع الاول را تاریخ ولادت پیامبر اکرم(ص) دانسته اند (ابن هشام، ۱۹۵۵: ۱/۱۵۸؛ طبری، ۱۹۹۵: ۲/۲۳۴)، در حالی که در سنت امامیه، هفدهم ربیع الاول به عنوان تاریخ مشهور ولادت آن حضرت شناخته می شود (شیخ مفید، ۱۹۹۲: ۱۳۴؛ مجلسی، ۱۹۸۳: ۱۵/۲۵۰). با این حال، بررسی منابع نشان می دهد که اختلاف موجود بیش از آنکه اختلافی در اصل میلاد پیامبر(ص) باشد، اختلافی در تعیین تاریخ دقیق روز ولادت است و حتی در درون هر یک از دو سنت نیز اقوال دیگری وجود دارد (ذهبی، ۱۹۸۵: ۱/۴۰؛ دارالافتاء بنوری تاون، ۲۰۱۲). از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران با قرار دادن فاصله میان این دو تاریخ، یعنی ۱۲ تا ۱۷ ربیع الاول، در قالب «هفته وحدت»، کوشیده است این تفاوت تاریخی را از یک مسئله اختلاف زا به فرصتی برای تاکید بر مشترکات امت اسلامی تبدیل کند (رسولی، ۲۰۰۹: ۱۱۲؛ ولانی، ۲۰۱۷: ۴۵).پژوهش حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی و با استفاده از منابع تاریخی، حدیثی و آثار مربوط به تقریب مذاهب (خان، ۲۰۲۰: ۳۳؛ مطهری، ۱۹۹۳: ۷۸)، نخست دیدگاه های اهل سنت و تشیع درباره تاریخ ولادت پیامبر(ص) را بررسی می کند؛ سپس مبانی قرآنی و روایی وحدت اسلامی را تبیین کرده و در نهایت، هفته وحدت را به عنوان یک رویکرد اجتماعی و گفتمانی در جمهوری اسلامی ایران تحلیل می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اختلاف در تعیین روز ولادت، به خودی خود نمی تواند مبنای جدایی مسلمانان قرار گیرد؛ زیرا اصل مشترک و بنیادین، ایمان به پیامبر اکرم(ص)، قرآن، قبله و اصول اساسی اسلام است. بنابراین، تبدیل فاصله ۱۲ تا ۱۷ ربیع الاول به «هفته وحدت» را می توان نمونه ای از مدیریت یک اختلاف تاریخی در جهت برجسته سازی اشتراکات دینی و تقویت تقریب مذاهب اسلامی دانست.