تربیت نسل نو در عصر هوش مصنوعی از منظر اسلام

گسترش شتابان هوش مصنوعی، شیوه یادگیری، دسترسی به اطلاعات، ارتباطات و شکل گیری نگرش های نسل جدید را با تحولاتی اساسی روبه رو ساخته است. این فناوری از یک سو فرصت های تازه ای برای آموزش، یادگیری، پژوهش، خلاقیت و دسترسی به منابع فراهم می کند و از سوی دیگر، چالش هایی مانند وابستگی به پاسخ های آماده، کاهش استقلال فکری، انتشار اطلاعات نادرست، تهدید حریم خصوصی، سوگیری و تضعیف برخی ابعاد ارتباط انسانی را به همراه دارد. ازاین رو، تربیت نسل نو در عصر هوش مصنوعی نمی تواند تنها بر آموزش مهارت های فنی و نحوه استفاده از ابزارهای هوشمند استوار باشد، بلکه نیازمند توجه همزمان به ابعاد عقلانی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی تربیت است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تربیت نسل نو در عصر هوش مصنوعی از منظر اسلام انجام شده و در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه می توان از ظرفیت های هوش مصنوعی در تربیت نسل جدید بهره گرفت، بدون آنکه ارزش های انسانی و دینی تضعیف شود. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل منابع علمی مرتبط با هوش مصنوعی، تعلیم و تربیت، اخلاق فناوری و تربیت اسلامی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که استفاده صحیح از هوش مصنوعی می تواند به شخصی سازی یادگیری، افزایش دسترسی به دانش، تقویت خلاقیت و توسعه فرصت های آموزشی کمک کند؛ اما تحقق این ظرفیت ها نیازمند هدایت اخلاقی و تربیتی است. از منظر اسلام، اصولی همچون کرامت انسانی، تعقل، علم آموزی، صداقت، امانت داری و مسئولیت پذیری می توانند چارچوب مناسبی برای استفاده از هوش مصنوعی فراهم سازند. بر اساس یافته ها، الگوی پیشنهادی پژوهش بر پنج محور آگاهی، استفاده، ارزیابی، اخلاقی سازی و آفرینش مسئولانه استوار است. همچنین خانواده، مدرسه و معلم و نهادهای دینی و فرهنگی در تحقق این الگو نقش مکمل دارند. نتیجه پژوهش نشان می دهد که تربیت مطلوب نسل نو در عصر هوش مصنوعی، تربیتی انسان محور و ارزش مدار است که در آن فناوری در خدمت رشد انسان قرار می گیرد، نه جایگزین عقل، اخلاق، هویت دینی و مسئولیت انسانی او.کلیدواژه ها: هوش مصنوعی؛ تربیت نسل نو؛ تربیت اسلامی؛ اخلاق فناوری؛ سواد هوش مصنوعی؛ آموزش؛ هویت دینی.