مسئولیت حقوقی مدیران و حسابرسان در قبال تقلب های مالی با تاکید بر نقش هوش مصنوعی در کشف و پیشگیری از تقلب

گسترش فناوری های نوین و تحول دیجیتال، فعالیت های حسابداری و حسابرسی را با تغییرات اساسی مواجه ساخته است. در این میان، هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های مهم عصر حاضر، قابلیت پردازش حجم گسترده ای از داده ها، شناسایی الگوهای غیرعادی، تحلیل معاملات و کمک به کشف و پیشگیری از تقلب های مالی را دارد. پیچیده تر شدن روش های ارتکاب تقلب و افزایش حجم اطلاعات مالی سبب شده است استفاده صرف از روش های سنتی کنترل و حسابرسی با دشواری هایی همراه باشد، از سوی دیگر، استفاده از هوش مصنوعی پرسش های حقوقی مهمی را درباره مسئولیت مدیران، حسابرسان و سایر اشخاص دخیل در فرآیند های مالی ایجاد می کند. در صورت آنکه سامانه هوش مصنوعی نتواند یک تقلب را شناسایی کند یا خروجی نادرستی ارائه دهد، تعیین شخص مسئول نیازمند بررسی دقیق وظایف قانونی، تعهدات حرفه ای، میزان نظارت، منشا خطا و رابطه سببیت است. از دیدگاه علمی، هوش مصنوعی در این حوزه بیشتر به عنوان ابزار تحلیل، کشف الگو و اولویت بندی موارد پر خطر مطرح است. ارزش آن زمانی بیشتر می شود که در کنار قضاوت حرفه ای، کنترل داخلی و بررسی مستقل به کار گرفته شود؛ زیرا کیفیت داده، طراحی مدل و نحوه تفسیر خروجی بر نتیجه اثر می گذارد. (Kokina & Davenport, ۲۰۱۷; Gu et al., ۲۰۲۴)پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، ضمن بررسی مفاهیم هوش مصنوعی، حسابداری، حسابرسی و تقلب مالی، نقش هوش مصنوعی در کشف و پیشگیری از تقلب و آثار استفاده از آن بر مسئولیت حقوقی مدیران و حسابرسان را بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی توانایی سازمان ها در شناسایی رفتارهای غیرعادی و مدیریت خطر تقلب را افزایش دهد، اما جایگزین مسئولیت انسانی نمی شود. استفاده از فناوری باید در کنار کنترل داخلی، قضاوت حرفه ای و نظارت انسانی صورت گیرد. همچنین، چارچوب NIST AI RMF بر اعتبار و قابلیت اطمینان، امنیت و تاب آوری، پاسخگویی و شفافیت، توضیح پذیری، حفاظت از حریم خصوصی و مدیریت سوگیری تاکید می کند. این اصول می تواند برای مدیریت ریسک استفاده از هوش مصنوعی در محیط های مالی و حسابرسی مورد استفاده قرار گیر. (NIST, ۲۰۲۳) واژگان کلیدیهوش مصنوعی، تقلب مالی، حسابداری، حسابرسی، مسئولیت حقوقی، مسئولیت مدیران، مسئولیت حسابرسان، مسئولیت مدنی، مسئولیت کیفری، کشف تقلب.