هوش مصنوعی و هرمنوتیک قرآنی

پژوهش حاضر به بررسی پیوند میان فناوری هوش مصنوعی و فرهنگ برآمده از قرآن کریم با تمرکز بر فرصت ها و چالش های پیش رو می پردازد. اهمیت: نظر به نفوذ شتابان هوش مصنوعی در تمام عرصه های حیات بشری و ضرورت مواجهه آگاهانه با آن از منظر معارف اسلامی، این تحقیق اهمیتی بنیادین در ترسیم نقشه راه تعامل جامعه دینی با این پدیده دارد. این مطالعه با هدف شناسایی نظام مند چالش ها (از منظر قرآن) و ظرفیت های این فناوری و نیز ارائه محورهایی برای پژوهش های آتی و کاربست آن در مطالعات دینی انجام شده است. پژوهش با رویکرد بنیادی و به شیوه توصیفی تحلیلی، از طریق مراجعه به منابع مکتوب و پایگاه های علمی معتبر صورت گرفته است. نتایج در دو بخش چالش ها و فرصت ها طبقه بندی شد. مهم ترین چالش های شناسایی شده عبارتند از: استعمار فناورانه، نفوذ فرهنگی، تضعیف تفکر انتقادی، نقض حریم خصوصی، بحران های اخلاقی و تضعیف هویت انسانی. در برابر، مهم ترین فرصت ها شامل تحول در آموزش هدفمند، حکمرانی کارآمد، تمدن سازی، تعمیق پژوهش دینی، صیانت از زبان و ادبیات، و گسترش محتوای دیجیتال بومی می شود. همچنین محورهایی چون تبیین فقه فناوری های نو، بررسی ابعاد حقوقی و سیاست گذاری، و ضرورت همکاری کشورهای اسلامی برای پژوهش های آتی پیشنهاد گردید. نتیجه آنکه هوش مصنوعی می تواند به عنوان ابزاری توانمند در تحلیل متون دینی و فهم عمیق تر قرآن و حدیث به کار گرفته شود.