تحلیل الگوهای معماری بومی در استقرار فضاهای مرتبط با پرورش اسب ترکمن (مطالعه موردی: منطقه ترکمن نشین گنبد کاووس)

معماری بومی هر منطقه، بازتابی از تعامل عمیق انسان با محیط طبیعی و فرهنگی پیرامون است. در منطقه ترکمن نشین گنبد کاووس، اسب ترکمن به عنوان عنصری هویت بخش و محوری، نقشی اساسی در شکل گیری الگوهای معماری و استقرار فضاهای زیستی ایفا کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل الگوهای معماری بومی در استقرار فضاهای مرتبط با پرورش اسب ترکمن، به بررسی چگونگی تاثیر این رابطه دیرینه بر سازمان دهی فضایی سکونتگاه های منطقه می پردازد. تحقیق حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات میدانی (مشاهده، برداشت معماری و مصاحبه با معماران بومی و پرورش دهندگان اسب) و اسناد کتابخانه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پیوند انسان و اسب در سه مقیاس خرد (واحد مسکونی)، میانی (بافت روستا) و کلان (منطقه) قابل تحلیل است. در مقیاس خرد، اصطبل های سنتی (آخور) با الگویی همجوار و مرتبط با فضاهای زندگی طراحی می شدند که نشان دهنده نگرش کل نگر به زیست مشترک انسان و اسب است. در مقیاس میانی، عناصری چون چراگاه های مشاع، آبشخورها و میادین اسب دوانی سنتی، ساختار فضایی روستاها را شکل داده اند. در مقیاس کلان، مسیرهای ایلراه و کاروان سراها، شبکه ای از تعاملات منطقه ای را با محوریت اسب پدید آورده اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که این الگوهای بومی، ضمن برآورده ساختن نیازهای عملکردی، حامل معانی فرهنگی عمیقی هستند که می تواند به عنوان سرمایه ای ارزشمند در طراحی معماری معاصر و توسعه پایدار منطقه مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، اسب ترکمن ، الگوی استقرار ، اصطبل سنتی ، منظر فرهنگی ، مقیاس های خرد ، میانه و کلان