مروری بر عوامل موثر بر خطاهای انسانی در مشاغل پرخطر (مورد مطالعه: پرسنل آتش نشانی سازمان آتش نشانی یزد)

سازمان آتش نشانی به عنوان یکی از حیاتی ترین نهادهای امدادی، همواره در محیط های پرخطر و پیش بینی ناپذیر فعالیت می کند. در این بستر عملیاتی، وقوع خطای انسانی به دلیل پیامدهای ناگوار جانی و مالی، چالشی اساسی محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، دسته بندی و تحلیل نظام مند عوامل موثر بر بروز خطاهای انسانی در میان پرسنل عملیاتی سازمان آتش نشانی یزد انجام شده است. این مطالعه از نوع مروری-تحلیلی با رویکرد کیفی است که به روش تحلیل محتوا انجام گرفت. داده ها از طریق جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی و بین المللی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ گردآوری شدند. پس از غربالگری منابع، کدهای استخراج شده در قالب مقوله های محوری دسته بندی و سنتز گردیدند. تحلیل محتوای متون نشان داد که عوامل شکل دهنده عملکرد (PSF) و زمینه ساز خطا در چهار مقوله اصلی دسته بندی می شوند: عوامل فردی و فیزیولوژیک(مانند ضعف آمادگی جسمانی و خستگی عضلانی)، عوامل شناختی و روان شناختی(مانند افت آگاهی موقعیتی و بار ذهنی بالا)، عوامل سازمانی و مدیریتی(مانند نقص آموزش و ضعف ارتباطات تیمی)، و عوامل محیطی و اقلیمی(مانند دمای شدید هوا و بافت تاریخی و متراکم شهر یزد). نقص در هر یک از این عوامل می تواند منجر به بروز خطاهای مبتنی بر مهارت، قانون یا دانش در مدل شناختی SRK شود. بنابراین، ارتقای آمادگی جسمانی به عنوان سدی دفاعی در برابر خستگی مفرط و افت کارکرد شناختی عمل می کند. کنترل اثربخش خطاها مستلزم حرکت از فرهنگ سرزنش فردی به سمت رویکرد سیستمی، بهینه سازی ارگونومی تجهیزات متناسب با اقلیم گرم یزد، و استقرار فرهنگ ایمنی عادلانه در سازمان است.

کلیدواژه ها:

خطای انسانی ، آتشنشانی ، آمادگی جسمانی ، مدل SRK ، تحلیل محتوا ، یزد