ارزیابی شاخص های ریسک در پروژه های عمرانی مشارکت در ساخت

چکیده: امروزه با گسترش پروژه های عمرانی به ویژه در قالب مشارکت عمومی-خصوصی (مشارکت در ساخت)، مدیریت ریسک به عنوان یکی از عوامل کلیدی در موفقیت این پروژه ها مطرح شده است. ماهیت دوگانه ی سرمایه گذاری ساخت در این پروژه ها باعث می شود که ارزیابی ریسک از یک ابزار فنی صرف به هسته ی اصلی بقای مالی و حقوقی پروژه تبدیل شود. هدف این پژوهش شناسایی و اولویت بندی شاخص های کلیدی ریسک مالی، حقوقی، فنی و... در پروژه های مشارکت در ساخت و ارائه یک مدل ارزیابی کمی برای کاهش احتمال شکست و افزایش شفافیت در تخصیص ریسک بین طرفین قرارداد است. روش این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا توصیفی-پیمایشی می باشد. جامعه آماری شامل ۵۶ نفر از خبرگان و متخصصان فعال در حوزه عمران و ساختمان در رسته های کارفرما، مشاور و پیمانکار بود. با مرور ادبیات و پیشینه پژوهش، ۶ معیار اصلی و ۲۴ زیر معیار بر اساس طیف ۵-۱ لیکرت طراحی و در اختیار خبرگان قرار گرفت و معیارهایی با میانگین بالاتر از ۳ تایید شدند. برای اولویت بندی معیارها و زیرمعیارها از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در نرم افزار Expert Choice استفاده گردید. نتایج نشان داد که به ترتیب ریسک های حقوقی و قراردادی (۰/۳۱۹) و ریسک های فنی و اجرایی (۰/۳۰۹) بیشترین وزن و اولویت را در میان معیارهای اصلی به خود اختصاص داده اند. در سطح زیرمعیارها نیز ابهام در مفاد قرارداد مشارکت (C۱)، ضعف در برنامه ریزی و کنترل پروژه (E۱)، رکود بازار مسکن (F۱) و تاخیر در اجرای عملیات عمرانی (D۲) به عنوان مهمترین عوامل ریسک شناسایی شدند. بنابراین پیش از هر گونه اقدام فنی و اجرایی، اصلاح ساختار قراردادی و شفاف سازی تعهدات طرفین، کلیدی ترین گام در مدیریت ریسک این پروژه ها محسوب می شود. نرخ ناسازگاری تمامی مقایسات کمتر از ۰/۱ به دست آمد که نشان دهنده پایایی و اعتبار بالای نتایج است. پیشنهادات بر اساس یافته ها شامل شفاف سازی مفاد قرارداد، تقویت نظام برنامه ریزی و کنترل پروژه، مدیریت تامین مالی و نقدینگی، کنترل کیفیت اجرا و مصالح و ایجاد سامانه جامع مدیریت ریسک ارائه گردید.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک ، پروژه های عمرانی ، مشارکت در ساخت ، تحلیل سلسله مراتبی