بررسی نقش منطقه آزاد ارس در تحول کالبدی و جمعیت پذیری شهر جلفا چالش ها و فرصت های مدیریت شهری

تاسیس منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس در مجاورت شهر مرزی جلفا استان آذربایجان شرقی، این شهر را با تحولات شتابان کالبدی، افزایش فشار بر زیرساخت ها، مهاجرت پذیری و تغییرات چشمگیر در کاربری اراضی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش منطقه آزاد ارس در تحول کالبدی و جمعیت پذیری شهر جلفا و ارائه راهکارهای عملی برای مدیریت شهری انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی) شامل تحلیل تصاویر ماهواره ای بازه زمانی ۱۴۰۴ - ۱۳۹۰، بررسی اسناد طرح تفصیلی و مصوبات شورای شهر، مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از مدیران شهری، مالکان و مستاجران و تحلیل آمار مهاجرت و پروانه های ساختمانی است. یافته ها نشان می دهد که گسترش سریع ساختمان ها در محلات منتهی به بازارچه مرزی بدون تناسب با ظرفیت شبکه معابر، فاضلاب و فضای سبز صورت گرفته است؛ همچنین ورود جمعیت شناور روزانه نیروی کار و بازرگانان خارجی فشار مضاعفی بر خدمات شهری وارد کرده است. تغییرات کاربری اراضی نشان دهنده افزایش ۲۱۶ درصدی کاربری تجاری خدماتی و کاهش ۵۶ درصدی باغات است. در مقابل، فرصت هایی نظیر افزایش درآمدهای پایدار شهرداری از محل عوارض ساخت و ساز شناسایی شد. مهم ترین چالش های مدیریت شهری شامل ناهماهنگی بین شهرداری و منطقه آزاد (۸۵ درصد)، کمبود زیرساخت های خدماتی (۷۰ درصد) و فشار ترافیکی (۶۵ درصد) است. الگوی گسترش شهری نشان دهنده رشد چتری به سمت شمال غرب و جنوب شرق است. در پایان چارچوبی برای برنامه ریزی هماهنگ شهرداری و منطقه آزاد ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

منطقه آزاد ارس ، تحول کالبدی ، جمعیت پذیری ، مدیریت شهری ، شهر جلفا