چارچوب یکپارچه مدیریت ریسک اقلیم در طرح های توسعه شهری ایران

شهرها با شدت یابی تغییر اقلیم و انباشت مخاطراتی نظیر امواج گرما، سیلاب، خشکسالی و فرونشست به کانون آسیب پذیری تبدیل شده اند. طرح های توسعه شهری در ایران به عنوان مهم ترین اسناد قانونی اجرایی مدیریت شهری نقش محوری در کاهش یا تشدید این آسیب پذیری دارند اما فاقد رویکرد یکپارچه و نظام مند به مدیریت ریسک اقلیم هستند. این پژوهش با هدف تدوین چارچوبی یکپارچه برای نهادینه سازی مدیریت ریسک اقلیم در طرح های توسعه شهری ایران جامع، تفصیلی و هادی انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی تحلیل محتوای کیفی و کمی با مرور نظام مند ۱۱۳ سند (۹۲ منبع بین المللی ۲۰۱۵-۲۰۲۴، ۲۱ منبع فارسی) و تحلیل عمیق شش طرح توسعه شهر اصفهان بر اساس چارچوب آگاهی، تحلیل و اقدام (A-A-A) می باشد. یافته ها نشان می دهد که طرح های توسعه ایران حداکثر ۳۹.۱ درصد به مولفه آگاهی، ۱۴.۶۳ درصد به مولفه تحلیل کاهش (کربن) و ۶۷.۷ درصد به مولفه اقدام توجه داشته اند؛ همچنین ۶۴ درصد قوانین مدیریت مخاطرات طبیعی به صورت جزیره ای و بدون پشتوانه آیین نامه های اجرایی باقی مانده اند. بر اساس یافته ها چارچوب پیشنهادی شامل سه سطح است: سطح اول - شش محور (IPCC) شامل عوامل زیست فیزیکی، ارزیابی ریسک، توسعه و سازگاری، بخشی انرژی و انتشار، حکمرانی و سیاست و انسجام و عدالت اجتماعی؛ سطح دوم – چرخه مدیریت ریسک: شناسایی، تحلیل، ارزیابی، کاهش، آمادگی و بازیابی؛ سطح سوم - بسترهای نهادی (هماهنگی میان بخشی، نظام حقوقی، مقرراتی، نظام مالی، مشارکت و آگاهی عمومی و پایش و بازخورد). این چارچوب می تواند مبنای بازنگری ساختاری طرح های توسعه شهری ایران و حرکت از برنامه ریزی رشد محور به برنامه ریزی تاب آور و ریسک آگاه باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک ، اقلیم ، طرح توسعه شهری ، چارچوب یکپارچه ، برنامه ریزی تاب آور ، حکمرانی اقلیمی