تجزیه و تحلیل روشهای ارزیابی محیط زیستی در پیشگیری و مدیریت سوانح صنعتی با رویکرد HSE

توسعه روزافزون زیر ساخت های صنعتی در کنار مزایای اقتصادی مخاطرات و سوانح فرآیندی پیچیده ای را به همراه دارد که در صورت وقوع، به سرعت به فاجعه های زیست محیطی مبدل می شوند. سیستم های ارزیابی اثرات محیط زیستی (EIA) به طور سنتی بر شرایط پایدار و عادی پروژه تمرکز دارند و نسبت به سناریوهای بحرانی دچار نوعی کوری سیستماتیک هستند. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلا ساختاری، به تجزیه و تحلیل سه روش محوری ارزیابی شامل ماتریس اصلاح شده لیوپولد، روش ارزیابی سریع محیط زیستی (REA) و ماتریس ایکاپ (ICAP) از منظر پویایی در مدیریت سوانح و الزامات، بهداشت ایمنی و محیط زیست (HSE) می پردازد. روش تحقیق حاضر کاربردی و توصیفی-تحلیلی بوده و با تکیه بر نظرات پنل دلفی متشکل از ۱۵ نفر از متخصصان کارایی این متدولوژی ها را بر اساس شاخص های پنجگانه مدیریت بحران به صورت ماتریسی کالبدشکافی کرده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که ماتریس لیوپولد به دلیل ساختار دو بعدی و ایستا، توانایی ردیابی اثرات دومینویی را ندارد در حالی که روش ارزیابی سریع (REA) واجد بالاترین امتیاز عملیاتی در فاز فوریت ها و پاسخ به بحران است، همچنین ماتریس ایکاپ به دلیل سنجش ظرفیت بازگشت پذیری و خودپالایی اکوسیستم کلید اصلی طراحی برنامه های پیشگیرانه بلندمدت محسوب می شود. نوآوری اصلی این پژوهش ارائه یک مدل مفهومی یکپارچه برای ادغام بردار وزنی ریسک سوانح (احتمال-شدت) در لایه های درونی ماتریس های ارزیابی است. نتیجه گیری پایانی اثبات می کند که اتصال ارگانیک برنامه مدیریت محیط زیستی (EMP) به طرح واکنش در شرایط اضطراری (ERP)، بدون درگیر شدن در مدل سازی های پیچیده، ریاضی سیستم ارزیابی را به ابزاری پویا و زنده جهت ارتقای تاب آوری صنایع و تحقق توسعه پایدار تبدیل می سازد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی اثرات محیط زیستی ، مدیریت سوانح صنعتی ، رویکرد HSE ، ماتریس ایکاپ ، مدیریت ریسک یکپارچه