توسعه رویکرد ادغامی AHP-TOPSIS و تحلیل حساسیت پایداری در مکان یابی زیرساخت های کلان

پیچیدگی روزافزون فرآیندهای تصمیم گیری در سیستم های چندبعدی و در هم تنیدگی مولفه های توسعه، گذار از رویکردهای شهودی به مدل های ریاضی و تحلیل های ساختاریافته سیستمی را الزامی کرده است. هدف این پژوهش، تبیین نظری کالبدشکافی ریاضی و تحلیل کاربردی روش های تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) با تمرکز بر توسعه رویکرد ترکیبی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و تکنیک رتبه بندی بر اساس شباهت به راه حل ایده آل (TOPSIS) است. در این متدولوژی ادغامی به منظور بهره گیری از مزایای شناختی درخت تصمیم و همزمان جلوگیری از افزایش نمایی مقایسات زوجی و جابجایی نرخ ناسازگاری، فرآیند استخراج اوزان استراتژیک به الگوریتم AHP واگذار شده و رتبه بندی گزینه ها مستقیما بر پایه هندسه برداری و ماتریس داده های واقعی در الگوریتم تاپسیس انجام پذیرفته است. کارآمدی و پایداری محاسباتی این مدل ادغامی در قالب یک مطالعه موردی عملیاتی جهت مکان یابی و انتخاب سایت بهینه از میان سه موقعیت جغرافیایی نامزد شهرهای B، A و C بر مبنای معیارهای متضاد هزینه زمین معیار (هزینه)، دسترسی به بازار و تعداد نیروی کار متخصص معیارهای سود پیاده سازی گردید. یافته های عددی حاصل از فرآیند بی مقیاس سازی برداری و استخراج فواصل اقلیدسی نشان می دهد که شهر C با کسب امتیاز نزدیکی نسبی ۰.۶۰۰۳ در جایگاه نخست اولویت بندی قرار گرفته است. تحلیل رفتار سیستم مبرهن می سازد که به دلیل ماهیت جبرانی الگوریتم تاپسیس، بهینه بودن شهر C در شاخص پروزن هزینه زمین توانسته است سهم پایداری در تحقق هدف ایفا کرده و ضعف های لایه های دیگر را پوشش دهد؛ به طوری که برتری مطلق شهر B در معیارهای توسعه فنی و منابع انسانی را به سبب مخارج بالای تملک زمین تعدیل نموده است. در نهایت آزمون تحلیل حساسیت پایداری مدل را در برابر دگرگونی های استراتژیک اوزان اثبات نموده و افق های توسعه این پارادایم از طریق تلفیق با منطق فازی و سیستم های هوشمند تصمیم یار تبیین شده است.

کلیدواژه ها:

تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) ، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ، تاپسیس (TOPSIS) ، مدل های جبرانی ، تحلیل حساسیت ، مکان یابی