تحلیل آسیب پذیری لرزه ای بافت های فرسوده در شهرهای کوچک ایران مطالعه موردی شهر عسگران

ایران به دلیل قرارگیری بر کمربند لرزه خیز آلپ هیمالیا یکی از ده کشور زلزله خیز جهان است و بافت های فرسوده شهری آسیب پذیرترین مناطق در برابر زلزله محسوب می شوند اما پژوهش های اندکی به شهرهای کوچک زیر ۵۰ هزار نفر معطوف شده است. پژوهش حاضر با روش اسنادی تحلیلی آسیب پذیری لرزه ای بافت فرسوده شهر عسگران استان اصفهان، جمعیت حدود ۹۰۰۰ نفر را بررسی کرده است. یافته ها نشان می دهد عسگران در فاصله ۱۵ تا ۲۰ کیلومتری گسل تیران با توان لرزه زایی ۶٫۵ ریشتر و ۳۰ کیلومتری گسل اصفهان با توان ۷٫۱ ریشتر قرار دارد. چهار شاخص آسیب پذیری در این شهر شناسایی شد: قدمت بالای ساختمان ها و مصالح نامرغوب (کالبدی)، فقدان طرح تفصیلی به روز (برنامه ریزی)، ضعف نظارت مهندسی (نظارتی)، و نامشخص بودن سطح آگاهی ساکنان (اجتماعی). بر اساس ماتریس، سطح ریسک زلزله در بافت فرسوده عسگران متوسط زیاد ارزیابی می شود. پیشنهادها شامل شناسایی دقیق بافت فرسوده، ارزیابی سریع آسیب پذیری به روش FEMA (۱۵۴)، تهیه طرح تفصیلی با الزامات مقاوم سازی لرزه ای، آموزش ساکنان و انجام مطالعات میدانی و شبیه سازی عددی است. محدودیت اصلی پژوهش فقدان داده های میدانی دقیق است بنابراین یافته ها باید به عنوان هشدار اولیه برای پژوهش های آینده تلقی شوند. با توجه به تایید رسمی وجود بافت فرسوده در آگهی شهرداری عسگران (دی ماه ۱۴۰۴) و نبود هرگونه مطالعه علمی پیشین، این پژوهش نخستین هشدار سیستماتیک درباره خطر بالقوه زلزله در این شهر کوچک محسوب می شود. تحلیل تطبیقی با شهرهای مشابه، تیران-کرون، رضوان شهر نشان می دهد که عسگران علیرغم جمعیت کمتر، از نظر شاخص های کالبدی و برنامه ریزی در وضعیت پرخطری قرار دارد و فقدان طرح تفصیلی به روز (بیش از ۱۵ سال) مهم ترین عامل نهادی افزایش دهنده آسیب پذیری است. در سطح سیاست گذاری بازنگری در اولویت بندی مطالعات مقاوم سازی شهری در استان اصفهان و اختصاص بودجه ویژه برای شهرهای کوچک دارای بافت فرسوده ضرورتی انکارناپذیر است که می تواند از فاجعه ای انسانی در زلزله های آینده پیشگیری کند.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری لرزه ای ، بافت فرسوده ، شهر عسگران ، آیین نامه ۲۸۰۰ ، تحلیل اسنادی ، ارزیابی ریسک زلزله ، ایران