ماتریس طراحی عصب محور آگاه از تروما چارچوبی برای مراکز بازتوانی روانی بازماندگان تروما

از تروما یکی از فراگیرترین پدیده های روانی اجتماعی در جهان است و بنابر گزارش سازمان جهانی بهداشت ۷۰٪ جمعیت آن را تجربه می کنند. در ایران شیوع اختلالات مرتبط با تروما به دلیل عوامل تاریخی، اجتماعی و محیطی چشمگیر است. با این حال مراکز بازتوانی موجود اغلب از مدل های نهادی منسوخ پیروی می کنند که به جای تسهیل بهبود، با القای حس درماندگی و سردرگمی فرآیند بازتوانی را با چالش مواجه می سازند. هدف این پژوهش تدوین چارچوب طراحی مفهومی مبتنی بر علوم اعصاب برای مراکز بازتوانی روانی ویژه بازماندگان تروما است. پژوهش با روش ترکیبی (مرور نظام مند منابع و پیمایش تجربی با ۱۲۴ نفر از افراد دارای تجربه زیسته تروما یا حساسیت های حسی بالا) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد تروما با اختلال در شش ساختار اصلی سیستم لیمبیک (تالاموس، هیپوتالاموس، هیپوکامپ، آمیگدال، هیپوفیز و گانگلیون بازال) توانایی خودتنظیمی فرد را مختل می کند. در پاسخ «ماتریس طراحی عصب محور آگاه از تروما» با شش راهبرد کلان ارائه شده است: (۱) اکوسیستم درمانی یکپارچه، (۲) قلمروهای امن، (۳) طبیعت به عنوان سیستم درمانی فعال، (۴) شکل دهی کالبدی برای خودتنظیمی، (۵) زون بندی بر اساس سطوح تحریک پذیری عصبی، و (۶) ادغام عصب فناوری در معماری. پیمایش اعتبار این راهبردها را تایید می کند؛ ۷۸٪ فرم های منحنی را در کاهش اضطراب موثر دانستند، ۸۲٪ بر اهمیت نور طبیعی تاکید کردند و ۹۳٪ امکان تنظیم محیط شخصی را مایه آرامش و کنترل در مواقع آشفتگی ارزیابی نمودند. نوآوری پژوهش در تلفیق یافته های علوم اعصاب با ملاحظات فرهنگی بومی ایران و اعتبارسنجی آن است.

کلیدواژه ها:

بازتوانی ، روانی ، تروما ، سیستم لیمبیک ، خودتنظیمی ، معماری عصب محور