بررسی ارتباط تغییرات ذخیره آب زیرزمینی (GRACE)، پوشش گیاهی (NDVI) و بارش ماهواره ای (TRMM) در دشت شازند طی دوره ۲۰۰۲-۲۰۱۷ با صحت سنجی داده های مشاهداتی چاه های پیزومتری

کاهش منابع آب زیرزمینی و فرونشست ناشی از آن یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی دشت های کشاورزی ایران است. دشت شازند در استان مرکزی پیش تر با روش های وزن دهی و تداخل سنجی راداری از منظر پتانسیل فرونشست بررسی شده، اما ارتباط این پدیده با روند پوشش گیاهی هنوز مطالعه نشده است. هدف این پژوهش، بررسی ارتباط بین تغییرات ذخیره آب زیرزمینی (GRACE)، شاخص پوشش گیاهی (NDVI) و بارش ماهواره ای (TRMM) در دشت شازند طی دوره ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۷، همراه با صحت سنجی مستقل با میانگین تراز ارتفاع داده های مشاهداتی چاه های پیزومتری است. داده های ماهانه GRACE (میانگین سه فرآورده CSR، JPL، GFZ)، NDVI مودیس و بارش TRMM با Google Earth Engine استخراج شدند؛ مولفه آب زیرزمینی با تفریق رطوبت خاک (GLDAS) و آب سطحی (JRC) از ذخیره کل آب برآورد شد. روند هر شاخص با آزمون من-کندال و ارتباط بین آن ها با ضریب همبستگی پیرسون بررسی شد. نتایج نشان داد ذخیره آب زیرزمینی روند نزولی معناداری داشت (Z=-۶/۲۷، p<۰/۰۰۱)، در حالی که روند NDVI (p=۰.۶۴) و بارش (p=۰/۲۷) معنادار نبودند. همبستگی GRACE-NDVI مثبت اما ضعیف بود (r=۰/۳۰۶)، در حالی که همبستگی بارش با NDVI در تاخیر سه ماهه به بیشترین مقدار رسید (r=۰/۳۷، p<۰/۰۰۱)، همسو با غلبه کشاورزی دیم منطقه است، صحت سنجی با داده چاه ها (۲۰۰۵-۲۰۱۷) روند نزولی مشابهی (Z=-۸/۲۰) و همبستگی متوسط با GRACE (r=۰/۴۸) اما ضعیف با NDVI (r=۰/۱۴۵) نشان داد. این یافته ها نشان می دهد افت آب زیرزمینی دشت شازند هنوز در شاخص طیفی پوشش گیاهی منعکس نشده و NDVI به تنهایی شاخص مناسبی برای هشدار زودهنگام این افت نیست؛ پایش مستقیم آبخوان و توجه به نقش غالب بارش در پویایی پوشش گیاهی همچنان ضروری است.

کلیدواژه ها:

دشت شازند ، GRACE ، NDVI ، بارش ، آب های زیرزمینی