بررسی تغییر کاربری اراضی کشاورزی و پیامدهای آن بر امنیت غذایی در شهرستان پارس آباد

تغییر کاربری اراضی کشاورزی یکی از چالش های مهم برنامه ریزی فضایی و مدیریت منابع طبیعی در دهه های اخیر است که در مقیاس جهانی، ملی و محلی پیامدهای گسترده ای بر امنیت غذایی، پایداری تولید، معیشت روستایی و تعادل اکولوژیک برجای گذاشته است. در ایران، فشار ناشی از رشد جمعیت، توسعه زیرساخت های عمرانی، گسترش شهرها و افزایش ارزش اقتصادی زمین موجب شده است که زمین های کشاورزی به تدریج به کاربری های مسکونی، صنعتی و خدماتی تبدیل شوند. شهرستان پارس آباد به عنوان یکی از کانون های مهم کشاورزی کشور، در سال های اخیر تحت تاثیر توسعه شهری، افزایش جمعیت، گسترش فعالیت های اقتصادی و ضعف در سیاست گذاری فضایی قرار گرفته و همین امر تغییر کاربری اراضی را تشدید کرده است. این مقاله مروری با هدف تبیین مفهومی تغییر کاربری اراضی کشاورزی، بررسی عوامل اقتصادی و محیطی موثر بر آن، و تحلیل پیامدهای این روند در پارس آباد طی دوره ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ تدوین شده است. یافته های مرور نشان می دهد که تغییر کاربری در این منطقه حاصل برهم کنش متغیرهایی همچون فشار بازار زمین، توسعه فیزیکی شهر، جذابیت کاربری های غیرکشاورزی، ناکارآمدی نظام کنترل و نظارت، و ضعف برنامه ریزی فضایی است. از سوی دیگر، این روند به کاهش سطح زیرکشت، افت تولید داخلی غذا، تضعیف امنیت غذایی، افزایش مهاجرت روستایی و آسیب به ساختار اجتماعی و محیط زیست منجر می شود. در پایان، مقاله بر ضرورت سیاست های حفاظتی، تقویت مدیریت یکپارچه زمین، و اعمال رویکردهای پیشگیرانه در کنترل تغییر کاربری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

تغییر کاربری اراضی ، پویایی های مکانی-زمانی ، امنیت غذایی ، شهرستان پارس آباد ، برنامه ریزی فضایی