تحلیل الگوهای تغییر راهبرد دانش آموزان هنگام مواجهه با مسائل چند راه حلی ریاضی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای تغییر راهبرد دانش آموزان هنگام مواجهه با مسائل چندراه حلی ریاضی با استفاده از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از روش مشاهده ی مشارکتی و مصاحبه ی فکری بلند (Think-Aloud) با ۲۰ دانش آموز پسر پایه ی هفتم مدارس سمپاد شهر مشهد که با روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، داده های مربوط به فرایند حل مسئله و تغییر راهبردهای آنان هنگام مواجهه با ۴ مسئله ی چندراه حلی ریاضی (دو مسئله در حوزه ی جبر و دو مسئله در حوزه ی هندسه) جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری موضوعی تحلیل گردید. در بخش کمی، جامعه ی آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه ی هفتم مدارس سمپاد شهر مشهد (۴۲۰ نفر) بود که از میان آن ها، ۱۲۰ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند و به حل ۶ مسئله ی چندراه حلی ریاضی (سه مسئله در حوزه ی جبر و سه مسئله در حوزه ی هندسه) پرداختند و فرایند حل آن ها با استفاده از نرم افزارهای ضبط صفحه و فیلم برداری ثبت و سپس، توسط ۳ داور مجرب، با استفاده از چک لیست محقق ساخته ی الگوهای تغییر راهبرد (با ضریب پایایی ۸۹/۰)، کدگذاری و تحلیل شد. تحلیل داده ها در بخش کیفی با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و در بخش کمی با استفاده از آزمون های خی دو، تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) انجام گرفت. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۶ الگوی اصلی تغییر راهبرد شامل الگوی پایدار (بدون تغییر)، الگوی اکتشافی (تغییر از راهبرد اولیه به راهبرد جایگزین)، الگوی بازگشتی (بازگشت به راهبرد اولیه پس از شکست)، الگوی ترکیبی (تلفیق دو یا چند راهبرد)، الگوی تصادفی (تغییرات نامنظم و غیرهدفمند) و الگوی بهینه یاب (تغییر آگاهانه به سمت راهبرد کارآمدتر) گردید. نتایج بخش کمی نشان داد که الگوی بهینه یاب با ۳۴ درصد و الگوی اکتشافی با ۲۸ درصد، شایع ترین الگوهای تغییر راهبرد در بین دانش آموزان بودند و الگوی تصادفی با ۸ درصد، کمترین فراوانی را داشت و بین الگوهای تغییر راهبرد با عملکرد تحصیلی (۵۳/۰ = r)، خودکارآمدی ریاضی (۴۸/۰ = r) و انعطاف پذیری شناختی (۵۶/۰ = r) رابطه ی مثبت و معناداری وجود داشت و دانش آموزانی که از الگوهای بهینه یاب و ترکیبی استفاده می کردند، به طور معناداری عملکرد بالاتری نسبت به دانش آموزانی که از الگوهای تصادفی و پایدار استفاده می کردند، داشتند. بر اساس یافته ها، آموزش آگاهانه ی الگوهای تغییر راهبرد و تقویت انعطاف پذیری شناختی، می تواند به بهبود عملکرد دانش آموزان در حل مسائل چندراه حلی ریاضی کمک کند.

کلیدواژه ها:

الگوهای تغییر راهبرد ، مسائل چندراه حلی ، ریاضی ، حل مسئله ، انعطاف پذیری شناختی