ریاضیات در ادبیات کودک؛ از اعداد در شعر تا الگوها در داستان ها

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش و جایگاه ریاضیات در ادبیات کودک با تاکید بر کاربرد اعداد در شعر و الگوها در داستان ها انجام شده است. این مطالعه به روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی و با تاکید بر تحلیل محتوای متون ادبیات کودک انجام گردید و جامعه آماری آن شامل کتاب های داستان و شعر کودک منتشر شده در ایران در دهه اخیر بود. یافته ها نشان داد که ادبیات کودک، به عنوان یک بستر غنی و جذاب، ظرفیت بالایی برای آموزش مفاهیم ریاضی به کودکان دارد و از میان مفاهیم ریاضی، مفاهیم اعداد، شمارش، الگوها، اشکال هندسی، اندازه گیری و روابط فضایی، بیشترین کاربرد را در متون ادبیات کودک داشته اند و این مفاهیم، به شیوه های خلاقانه و غیرمستقیم در قالب شعر، داستان، لالایی و بازی های زبانی ارائه شده اند و این یافته، نشان دهنده آن است که ادبیات کودک می تواند به عنوان یک ابزار توانمندساز برای کاهش اضطراب ریاضی، افزایش انگیزه و علاقه کودکان به ریاضیات، و تسهیل یادگیری مفاهیم انتزاعی ریاضی از طریق عینی سازی و داستان پردازی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین نتایج حاکی از آن است که استفاده از اعداد در شعرهای کودکانه، با ایجاد ریتم و آهنگ، به کودکان در یادگیری شمارش و آشنایی با مفاهیم عددی کمک می کند و داستان های دارای الگوهای ریاضی، به درک مفاهیمی مانند تناوب، تقارن، بزرگ نمایی و روابط علی در کودکان کمک می کنند و از این طریق، به رشد تفکر منطقی و حل مسئله در آنان منجر می شوند. بررسی نقش تعدیل گر جنسیت و سن کودکان در بهره مندی از ادبیات ریاضی نشان داد که دختران و پسران به یک اندازه از این رویکرد بهره مند می شوند و کودکان در سنین پایین تر (پیش دبستان و سال های اول دبستان) تاثیرپذیری بیشتری از ادبیات ریاضی دارند و این یافته، نشان دهنده اهمیت دوره کودکی در شکل گیری نگرش مثبت به ریاضیات از طریق ادبیات است. تحلیل داده های کیفی حاصل از مصاحبه با معلمان، نویسندگان کودک و والدین نشان داد که مهم ترین چالش های استفاده از ادبیات ریاضی در آموزش، شامل کمبود منابع مناسب، عدم آشنایی معلمان با روش های تلفیق ادبیات و ریاضیات، و نگرانی از اولویت دهی به سرگرمی به جای آموزش بوده است .

کلیدواژه ها:

ریاضیات ، ادبیات کودک ، اعداد ، الگوها ، داستان ها ، شعر کودک