نقش آموزش مهارت های هیجانی–اجتماعی (SEL) در کاهش رفتارهای پرخطر و اضطراب دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش مهارت های هیجانی–اجتماعی (SEL) در کاهش رفتارهای پرخطر و اضطراب دانش آموزان دوره دوم متوسطه انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر دوره دوم متوسطه منطقه ۴ آموزش و پرورش شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بودند که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۴۰ نفر (۲۰ نفر گروه آزمایش و ۲۰ نفر گروه کنترل) به روش نمونه گیری دردسترس و با گمارش تصادفی انتخاب شدند. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه ۹۰ دقیقه ای (هر هفته دو جلسه) تحت آموزش برنامه مهارت های هیجانی–اجتماعی مبتنی بر مدل سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) و رویکرد CASEL قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه رفتارهای پرخطر محمدخانی (۱۳۹۰) با ضریب پایایی ۸۶/۰ و پرسشنامه اضطراب بک (BAI) با ضریب پایایی ۸۹/۰ بود که روایی و پایایی آن ها در پژوهش های پیشین تایید شده است. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و آزمون t همبسته در نرم افزار SPSS نسخه ۲۸ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین میانگین نمرات گروه آزمایش و کنترل در متغیرهای رفتارهای پرخطر و اضطراب در مرحله پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰۰۱/۰>p) و اندازه اثر مداخله برای رفتارهای پرخطر برابر با ۵۹/۰ و برای اضطراب برابر با ۶۲/۰ به دست آمد که نشان دهنده تاثیر زیاد آموزش مهارت های هیجانی–اجتماعی بر هر دو متغیر است. همچنین، نتایج آزمون t همبسته نشان داد که کاهش رفتارهای پرخطر و اضطراب در گروه آزمایش در دوره پیگیری دو ماهه پایدار بوده است (۰۵/۰>p). به طور کلی، نتایج پژوهش حاکی از آن است که آموزش مهارت های هیجانی–اجتماعی می تواند به عنوان یک مداخله موثر و پیشگیرانه برای کاهش رفتارهای پرخطر و اضطراب در دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد و این یافته ها برای مشاوران مدارس، روان شناسان تربیتی و برنامه ریزان آموزشی کاربردهای مهمی دارد.

کلیدواژه ها:

مهارت های هیجانی–اجتماعی ، رفتارهای پرخطر ، اضطراب ، دانش آموزان ، آموزش SEL