بررسی نقش عدالت آموزشی در کلاس درس بر عزت نفس تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش عدالت آموزشی در کلاس درس بر عزت نفس تحصیلی دانش آموزان با استفاده از روش پژوهش کیفی از نوع پدیدارشناسی توصیفی انجام شده است. مشارکت کنندگان پژوهش شامل بیست و پنج نفر از معلمان مقطع ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق جمع آوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل گردیدند. یافته های پژوهش نشان داد که عدالت آموزشی در کلاس درس در تجربه زیسته معلمان دارای چهار بعد اصلی است: عدالت توزیعی شامل توزیع عادلانه زمان، توجه، منابع و فرصت های یادگیری؛ عدالت رویه ای شامل شفافیت قوانین کلاسی، ثبات در اجرای مقررات و انصاف در ارزشیابی؛ عدالت تعاملی شامل رفتار محترمانه، گوش دادن فعال و پاسخگویی منصفانه به نیازهای دانش آموزان؛ و عدالت اطلاعاتی شامل ارائه بازخورد شفاف و به موقع و تبیین منطق تصمیم گیری های معلم. همچنین یافته ها نشان داد که عدالت آموزشی در کلاس درس از طریق چهار سازوکار اصلی بر عزت نفس تحصیلی دانش آموزان تاثیر می گذارد: ارضای نیازهای روان شناختی بنیادین شامل شایستگی، ارتباط و خودمختاری؛ شکل گیری خودپنداره تحصیلی مثبت از طریق بازخوردهای عادلانه؛ افزایش انگیزه درونی و خودکارآمدی تحصیلی؛ و ایجاد احساس تعلق و امنیت روانی در محیط کلاس. در مقابل، بی عدالتی آموزشی در کلاس درس از طریق سازوکارهایی چون القای حس بی ارزشی، تضعیف خودپنداره تحصیلی، افزایش اضطراب و کاهش انگیزه پیشرفت، به تضعیف عزت نفس تحصیلی دانش آموزان منجر می شود. بر اساس یافته ها، ضروری است که نظام آموزشی با فراهم سازی بسترهای لازم برای تحقق عدالت آموزشی در سطح کلاس درس و توانمندسازی معلمان در زمینه رعایت ابعاد مختلف عدالت، به ارتقای عزت نفس تحصیلی دانش آموزان کمک نماید.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، کلاس درس ، عزت نفس تحصیلی ، معلمان ، پدیدارشناسی