ارزیابی تاثیر تغییرات اقلیمی بر پارامترهای ژئوتکنیکی و پایداری زیرساخت های شهر تهران

تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی قرن حاضر، تاثیرات عمیق و گسترده ای بر پایداری و عملکرد زیرساخت های شهری بر جای گذاشته است. کلان شهر تهران با جمعیتی بالغ بر ۱۲ تا ۱۵ میلیون نفر در منطقه ای با اقلیم نیمه خشک واقع شده و در دهه های اخیر با افزایش دما، کاهش بارندگی موثر، افت شدید سطح آب های زیرزمینی و پدیده فرونشست زمین مواجه بوده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی سیستماتیک تاثیرات تغییرات اقلیمی بر پارامترهای ژئوتکنیکی کلیدی (همچون مقاومت برشی، نشست پذیری، تراکم پذیری و نفوذپذیری خاک) و بررسی پیامدهای آن بر پایداری زیرساخت های شهری تهران با استفاده از ترکیب داده های ماهواره ای تداخل سنجی راداری (InSAR)، داده های هیدروژئولوژیک و مدل سازی عددی انجام شده است. نتایج نشان می دهد که دشت تهران-شهریار با نرخ متوسط فرونشست بیش از ۲۳ میلی متر در سال در برخی مناطق مواجه است و مناطق جنوب غربی تهران (مناطق ۱۸ و ۱۹) با نرخ سالانه حدود ۷۰- میلی متر در امتداد خط دید ماهواره، بیشترین آسیب پذیری را دارند. افزایش دما و کاهش بارندگی از یک سو با تشدید برداشت از منابع آب زیرزمینی (استخراج حدود دو برابر سطح پایدار) موجب افت سطح آبخوان و افزایش نرخ فرونشست تا بیش از ۳۰ سانتی متر در سال در برخی مناطق شده است و از سوی دیگر با تغییر رطوبت خاک و افزایش چرخه های تر و خشک شدن، پارامترهای مقاومتی خاک های رسی تهران را دستخوش تغییر می سازد. این تغییرات، خطوط راه آهن (از جمله مسیرهای تهران-مشهد و تهران-ورامین)، پل ها (با جابه جایی قائم ۲.۳ تا ۴.۵ سانتی متر در سال)، خطوط لوله، ساختمان ها، ۱۴ ایستگاه مترو و تاسیسات فرودگاهی را با آسیب پذیری جدی مواجه ساخته است. در پایان، راهکارهای سازگاری و کاهش ریسک شامل مدیریت یکپارچه منابع آب، بازنگری در ضوابط طراحی ژئوتکنیکی، استقرار سیستم پایش مستمر، توسعه زیرساخت های سبز و بازنگری در برنامه ریزی شهری ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیمی ، پارامترهای ژئوتکنیکی ، فرونشست زمین ، زیرساخت های شهری ، تهران ، آب های زیرزمینی ، تداخل سنجی راداری (InSAR) ، تاب آوری شهری ، خاک های غیراشباع