مدل اندازه گیری بهره وری با استفاده از روش تحلیل پوششی داده ها (DEA) در صنعت تولید مطالعه موردی: خط تولید قطعات خودرو

بهره وری یکی از کلیدی ترین شاخص های عملکرد در صنایع تولیدی محسوب می شود و نقش محوری در رقابت پذیری و پایداری بنگاه های صنعتی دارد. در شرایط اقتصادی کنونی ایران که با چالش هایی مانند تحریم های بین المللی، نوسانات شدید ارزی، محدودیت دسترسی به فناوری های نوین و فشارهای ناشی از مصرف بالای انرژی و تولید ضایعات مواجه است، اندازه گیری دقیق و علمی بهره وری در زنجیره تامین صنعت خودرو از اهمیت راهبردی برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش، ارائه یک مدل یکپارچه برای اندازه گیری بهره وری با استفاده از روش تحلیل پوششی داده ها (DEA) با در نظر گرفتن همزمان خروجی های مطلوب و نامطلوب است. در این پژوهش از مدل CCR ورودی محور استفاده شده و مطالعه موردی بر روی ۱۰ خط تولید قطعات خودرو با داده های واقع گرایانه انجام گرفته است. متغیرهای ورودی شامل نیروی کار، مصرف انرژی و مواد اولیه و خروجی های مطلوب شامل تعداد قطعات تولیدشده و درصد کیفیت محصول بوده و مقدار ضایعات به عنوان خروجی نامطلوب در مدل لحاظ شده است. نتایج نشان داد که خطوط تولید شماره ۲ و ۶ با کارایی نسبی برابر یک، کاملا کارآمد هستند و به عنوان واحدهای الگو (benchmark) شناسایی شدند. در مقابل، خطوط ۳ و ۷ با کارایی ۰.۷۴ و ۰.۶۹ ناکارآمدترین واحدها بودند. پیشنهادهای بهبود عملی شامل کاهش ۱۸ درصدی مصرف انرژی و ۲۵ درصدی ضایعات برای خطوط ناکارآمد ارائه گردید. این پژوهش نشان داد که ترکیب رویکرد DEA شبکه ای با توجه به خروجی های نامطلوب و پیوند آن با عوامل مدیریتی و انسانی (برگرفته از پژوهش های پیشین نویسندگان)، ابزار قدرتمندی برای ارزیابی و بهبود بهره وری در صنعت تولید قطعات خودرو فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

تحلیل پوششی داده ها (DEA) ، بهره وری ، صنعت تولید قطعات خودرو ، خروجی های نامطلوب ، مدل CCR ، کارایی نسبی