گذار از رژیم انباشت فوردیستی به پسافوردیسم و پیامدهای مالی بر مدیریت شهری کلانشهر تهران؛ تحلیلی بر بنیادهای اقتصادی–نهادی شهرهای جهانی

شهرداری تهران در سه دهه اخیر دستخوش تحولی بنیادین در الگوی تامین مالی و مدیریت شهری شده است که می توان آن را در چارچوب گذار از رژیم انباشت فوردیستی به پسافوردیسم تحلیل کرد. نقطه عطف این تحول، تصویب قانون خودکفایی مالی شهرداری ها در سال ۱۳۶۶ بود که طی آن بودجه دولتی برای کلانشهرها طی چهار سال حذف و شهرداری ها ناگزیر به یافتن منابع درآمدی نوین شدند. شهرداری تهران تحت مدیریت غلامحسین کرباسچی از سال ۱۳۶۸ پیشگام پذیرش این قانون شد و با فروش تراکم و واگذاری حقوق ساخت وساز، انقلابی در الگوی درآمدی خود ایجاد کرد. این پژوهش با بهره گیری از مفاهیم «رژیم انباشت» و «حالت نظم دهی» در اقتصاد سیاسی شهری، به تحلیل پیامدهای مالی این گذار بر مدیریت شهری تهران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که فروش تراکم و تجاری سازی فضای شهری، ضمن تامین مالی پروژه های زیرساختی عظیم نظیر بزرگراه ها و مراکز فرهنگی، به تشدید نابرابری فضایی، افزایش تراکم ساختمانی در مناطق شمالی و شکل گیری الگوی «کارآفرینی شهری» انجامیده است. بودجه شهرداری از ۱۷ میلیارد ریال در اوایل دهه ۱۳۷۰ به بیش از ۲۷۰۰ میلیارد ریال در سال ۱۳۷۷ رسید که نشان دهنده دگرگونی بنیادین در رژیم مالی شهری است. این پژوهش برای شهرداری تهران راهبردهایی نظیر تنوع بخشی به منابع درآمدی، بازنگری در سیاست های فروش تراکم و تقویت حکمرانی مشارکتی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

رژیم انباشت پسافوردیستی ، مدیریت شهری ، شهرداری تهران ، فروش تراکم ، اقتصاد سیاسی فضا ، شهرهای جهانی