طراحی مدل تجربه یادگیری معنادار با تاکید بر مشارکت فعال و عاملیت یادگیرنده

تحولات رویکردهای معاصر تعلیم و تربیت، ضرورت گذار از الگوهای انتقال محور دانش به سوی محیط های یادگیری یادگیرنده محور را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، تجربه یادگیری معنادار مستلزم آن است که یادگیرنده صرفا دریافت کننده محتوا نباشد، بلکه به عنوان کنشگری فعال، در شکل دهی به اهداف، فرایندها و نتایج یادگیری مشارکت داشته باشد. با وجود توجه روزافزون پژوهش های آموزشی به مشارکت یادگیرنده و عاملیت، همچنان نیاز به تبیین یکپارچه سازوکارهایی وجود دارد که از طریق آن ها مشارکت فعال و عاملیت یادگیرنده به شکل گیری تجربه یادگیری معنادار منجر می شوند. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل تجربه یادگیری معنادار با تاکید بر مشارکت فعال و عاملیت یادگیرنده انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی است و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام گرفت. بدین منظور، ادبیات نظری و پژوهش های تجربی مرتبط با تجربه یادگیری، یادگیری معنادار، مشارکت یادگیرنده و عاملیت یادگیرنده مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت و مضامین مرتبط با سازه های مورد مطالعه استخراج و در قالب مقوله های اصلی و فرعی سازمان دهی شد. یافته های پژوهش نشان داد که تجربه یادگیری معنادار، پدیده ای چندبعدی و تعاملی است که از برهم کنش عاملیت یادگیرنده، مشارکت شناختی، مشارکت رفتاری و عاطفی، خودتنظیمی، تعامل اجتماعی و آموزشی، ارتباط دانش جدید با تجارب پیشین، معناداری و اصالت فعالیت های یادگیری و حمایت محیط آموزشی شکل می گیرد. در این میان، عاملیت یادگیرنده از طریق فراهم سازی امکان انتخاب، تصمیم گیری، بیان دیدگاه، هدف گذاری، خودتنظیمی و تاثیرگذاری بر فرایند یادگیری، نقش محوری در فعال سازی مشارکت ایفا می کند. همچنین، مشارکت فعال زمانی به تجربه ای معنادار منجر می شود که یادگیرنده در سطوح شناختی، رفتاری و عاطفی درگیر شده و فرصت تعامل، حل مسئله، بازاندیشی و کاربرد دانش در موقعیت های واقعی را به دست آورد. بر اساس یافته ها، مدل پیشنهادی تجربه یادگیری معنادار بر تعامل پویا میان شرایط زمینه ای، عاملیت یادگیرنده، فرایند مشارکت فعال و پیامدهای یادگیری معنادار استوار است. بر این اساس، طراحی محیط های آموزشی مبتنی بر انتخاب و استقلال نسبی یادگیرنده، تعامل دوسویه، فعالیت های اصیل، بازخورد سازنده و فرصت های خودتنظیمی می تواند زمینه را برای افزایش عاملیت و مشارکت فعال و در نهایت شکل گیری تجربه یادگیری عمیق، معنادار و پایدار فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

تجربه یادگیری معنادار ، عاملیت یادگیرنده ، مشارکت فعال ، مشارکت شناختی ، خودتنظیمی ، یادگیری یادگیرنده محور ، محیط یادگیری