تحول دیجیتال نظام ثبت معاملات اموال غیرمنقول در پرتو قانون الزام به ثبت رسمی؛ تحلیل ظرفیت ها و چالش های حقوقی بلاکچین، هوش مصنوعی و سامانه های هوشمند

تحول دیجیتال در نظام ثبت معاملات اموال غیرمنقول، یکی از مهم ترین جلوه های گذار نظام های حقوقی سنتی به ساختارهای داده محور و هوشمند محسوب می شود. نظام ثبت، به دلیل ارتباط مستقیم با تثبیت مالکیت، امنیت معاملات و نظم اقتصادی، نیازمند بهره گیری از فناوری های نوین به گونه ای است که ضمن افزایش کارآمدی، اصول بنیادین حقوق ثبت و تضمین های مرتبط با حقوق مالکانه حفظ شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت ها و چالش های حقوقی تحول دیجیتال در نظام ثبت معاملات اموال غیرمنقول، به تحلیل نقش سامانه های هوشمند ثبتی، فناوری بلاکچین، قراردادهای هوشمند و هوش مصنوعی در بازطراحی فرآیندهای ثبتی پرداخته است.این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، قوانین و مقررات داخلی، به بررسی این پرسش اساسی می پردازد که فناوری های نوین تا چه اندازه می توانند موجب ارتقای امنیت، شفافیت و کارآمدی نظام ثبت ایران شوند و الزامات حقوقی تحقق این تحول چیست. یافته های پژوهش نشان می دهد که ایجاد سامانه های یکپارچه ثبتی، امکان مدیریت هوشمند داده ها، کاهش تعارضات اطلاعاتی و پیشگیری از معاملات معارض را فراهم می سازد. همچنین، فناوری بلاکچین با قابلیت تضمین اصالت و تمامیت داده ها و امکان رهگیری سوابق مالکیت، ظرفیت مهمی برای افزایش اعتمادپذیری اطلاعات ثبتی دارد؛ هرچند استفاده از آن باید به صورت مرحله ای و در چارچوب نظارت حاکمیتی انجام شود. افزون بر این، هوش مصنوعی می تواند از طریق تحلیل داده های ثبتی، شناسایی الگوهای تقلب و پشتیبانی تصمیم گیری، نقش موثری در تحول نظام نظارتی ثبت ایفا کند؛ با این حال، توسعه آن نیازمند رعایت الزامات مربوط به شفافیت الگوریتمی، مسئولیت حقوقی و نظارت انسانی است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که تحقق نظام ثبت هوشمند، صرفا با توسعه زیرساخت های فنی امکان پذیر نیست، بلکه نیازمند اصلاحات تقنینی، تدوین مقررات جامع در زمینه داده های ثبتی، تعیین جایگاه حقوقی قراردادهای هوشمند، تقویت امنیت سایبری و ایجاد هماهنگی میان نهادهای مرتبط است. بر این اساس، تحول دیجیتال نظام ثبت ایران باید در قالب الگویی حقوق محور و مبتنی بر حکمرانی داده تحقق یابد؛ الگویی که فناوری را به عنوان ابزار ارتقای امنیت حقوقی و کارآمدی ثبت رسمی به کار گیرد، نه جایگزینی برای اصول بنیادین آن.

کلیدواژه ها:

تحول دیجیتال ، نظام ثبت معاملات اموال غیرمنقول ، فناوری بلاکچین ، قراردادهای هوشمند ، قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول