آسیب شناسی عوامل موثر بر عدم مسئولیت پذیری اجتماعی سازندگان پروژه های عمرانی

پژوهش حاضر با هدف آسیب شناسی عدم مسئولیت پذیری اجتماعی سازندگان پروژه های عمرانی و شناسایی عوامل موثر بر آن، با تکیه بر نظریه ذی نفعان و رویکرد توسعه پایدار انجام شد. با توجه به نقش پروژه های عمرانی در توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، بی توجهی سازندگان به مسئولیت های اجتماعی می تواند پیامدهایی همچون کاهش اعتماد عمومی، افزایش تعارضات اجتماعی، آسیب های زیست محیطی، کاهش کیفیت اجرای پروژه ها و تضعیف توسعه پایدار را به همراه داشته باشد. ازاین رو، شناسایی عوامل موثر بر این پدیده و تحلیل روابط میان آن ها می تواند زمینه ساز تدوین راهبردهای موثر برای ارتقای عملکرد اجتماعی سازندگان باشد. در این پژوهش، ابتدا عوامل و زیرشاخص های مرتبط با عدم مسئولیت پذیری اجتماعی با استفاده از مبانی نظری، پیشینه پژوهش و نظر خبرگان استخراج و در پنج بعد مدیریتی، زیست محیطی، انسانی و اجتماعی (ذی نفعان)، اقتصادی و فنی طبقه بندی شدند. سپس، به منظور تعیین اهمیت نسبی عوامل از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و برای تحلیل روابط علی–معلولی و میزان تاثیرگذاری و تاثیرپذیری آن ها از روش آزمایشگاه تصمیم گیری و ارزیابی (DEMATEL) استفاده شد. جامعه آماری پژوهش را خبرگان حوزه مدیریت پروژه، اعضای هیئت علمی، مدیران پروژه های عمرانی، مشاوران و پیمانکاران تشکیل دادند و داده ها از طریق پرسشنامه های تخصصی گردآوری و تحلیل شدند. نتایج AHP نشان داد که عامل مدیریتی مهم ترین عامل موثر بر عدم مسئولیت پذیری اجتماعی سازندگان است و پس از آن، عوامل زیست محیطی، انسانی و اجتماعی، اقتصادی و فنی قرار دارند. همچنین، در میان زیرشاخص ها، عدم تعهد مدیریت ارشد به مسئولیت پذیری اجتماعی بیشترین اهمیت را به خود اختصاص داد. نتایج DEMATEL نیز بیانگر آن بود که عوامل مدیریتی و زیست محیطی بیشترین تاثیرگذاری را بر سایر عوامل دارند، در حالی که عوامل اقتصادی و فنی عمدتا تاثیرپذیر هستند. همسویی نتایج دو روش، اعتبار یافته های پژوهش را تایید می کند و نشان می دهد که ارتقای مسئولیت پذیری اجتماعی مستلزم تقویت نظام مدیریت، توجه به الزامات زیست محیطی، تعامل موثر با ذی نفعان و نهادینه سازی اصول توسعه پایدار است. یافته های این پژوهش می تواند مبنایی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی و تدوین راهبردهای اجرایی به منظور کاهش عدم مسئولیت پذیری اجتماعی و ارتقای حکمرانی پایدار در صنعت ساخت وساز باشد.

کلیدواژه ها:

عدم مسئولیت پذیری اجتماعی ، پروژه های عمرانی ، نظریه ذی نفعان ، توسعه پایدار ، DEMATEL-AHP