ارزیابی الگوی فضایی-اجتماعی جابه جایی ناشی از خشکسالی در مناطق پیرامونی شهر و اثرات آن بر اسکان غیررسمی (مطالعه موردی: زنجان)

کمبود منابع آب و خشکسالی های پی در پی، به ویژه در مناطق پیرامونی شهرهایی مانند زنجان، به عاملی کلیدی در تشدید جابه جایی های جمعیتی و دگرگونی الگوهای سکونتی تبدیل شده است. این پدیده با ایجاد فشار بر منابع زیستی و معیشتی ساکنان، موجی از مهاجرت به سمت حاشیه شهر را تسریع می کند و زمینه را برای شکل گیری و گسترش سکونتگاه های غیررسمی فراهم می سازد. این روند، توسعه فضایی شهر را ناموزون کرده و چالش های متعدد مدیریتی، اجتماعی و کالبدی به همراه می آورد. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل الگوهای فضایی-اجتماعی جابه جایی ناشی از خشکسالی در مناطق پیرامونی شهر زنجان و واکاوی تاثیر مستقیم و غیرمستقیم این پدیده بر توسعه ناموزون شهری و بروز یا تشدید چالش های اسکان غیررسمی انجام شده است. این مطالعه به لحاظ ماهیت، ترکیبی (کمی و کیفی) است. داده های مورد نیاز از طریق مطالعات اسنادی، بررسی آمارهای رسمی (مرکز آمار ایران، سازمان آب منطقه ای) و تکمیل پرسشنامه و انجام مصاحبه های عمیق و گروه های متمرکز در محلات منتخب پیرامونی و سکونتگاه های غیررسمی زنجان گردآوری شد. برای تحلیل داده های مکانی و نمایش الگوهای جابه جایی و پراکنش سکونتگاه ها از نرم افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) تصاویر ماهواره ای (RS) و مدل های چند معیازه فازی استفاده خواهد شد. تحلیل داده های اجتماعی با نرم افزار SPSS و در چارچوب مبانی نظری مرتبط (مانند اقتصاد سیاسی فضا، نظریه های مهاجرت اجباری و حاشیه نشینی) و گراندد تئوری انجام خواهد پذیرفت. این مطالعه لزوم ادغام مدیریت یکپارچه منابع آب و برنامه ریزی فضایی-اجتماعی را برای مهار این چالش، تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، شهر ، زنجان ، جابجایی ، اسکان غیر رسمی