تحلیل تاثیر روش های نوین تامین مالی بر بهره وری اقتصادی پروژه های ساخت ایران

صنعت ساخت وساز در ایران به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه اقتصادی، همواره با چالش های جدی در زمینه تامین مالی پروژه ها مواجه بوده است؛ به گونه ای که روش های سنتی تامین مالی مبتنی بر منابع بودجه ای دولت و تسهیلات بانکی، نه تنها پاسخگوی نیازهای روزافزون این صنعت نیستند، بلکه خود به یکی از عوامل اصلی کاهش بهره وری اقتصادی پروژه های ساخت تبدیل شده اند. در سال های اخیر، روش های نوین تامین مالی نظیر مشارکت عمومی-خصوصی، انتشار اوراق مالی اسلامی (صکوک)، تامین مالی پروژه ای از طریق بازار سرمایه، و جذب سرمایه گذاری خارجی، به عنوان جایگزین هایی کارآمد برای روش های سنتی مطرح شده اند که هر یک با سازوکارهای خاص خود، می توانند تاثیرات متفاوتی بر بهره وری اقتصادی پروژه های ساخت بر جای گذارند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاثیر روش های نوین تامین مالی بر بهره وری اقتصادی پروژه های ساخت در ایران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد آمیخته (کیفی و کمی) می باشد. در بخش کیفی، با استفاده از روش مرور نظام مند منابع علمی و مصاحبه با خبرگان صنعت ساخت، مهمترین روش های نوین تامین مالی مورد استفاده در پروژه های ساخت ایران شناسایی شدند و در بخش کمی، با استفاده از تحلیل داده های مربوط به ۴۲ پروژه ساخت بزرگ مقیاس در ایران، تاثیر هر یک از این روش ها بر شاخص های بهره وری اقتصادی شامل نسبت سود به هزینه، انحراف زمانی و انحراف هزینه ای مورد بررسی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان می دهد که روش های نوین تامین مالی به ویژه مشارکت عمومی-خصوصی و صکوک اجاره، تاثیر مثبت و معناداری بر بهبود بهره وری اقتصادی پروژه های ساخت دارند؛ به گونه ای که پروژه های تامین مالی شده از طریق مشارکت عمومی-خصوصی به طور متوسط ۲۸ درصد انحراف زمانی کمتر و ۲۲ درصد انحراف هزینه ای کمتری نسبت به پروژه های با تامین مالی سنتی داشته اند. با این وجود، پیاده سازی این روش ها در ایران با چالش های ساختاری، قانونی و محیطی متعددی مواجه است که از جمله مهمترین آنها می توان به نبود قوانین جامع و شفاف، ضعف نهادهای مالی، ریسک های سیاسی و اقتصادی، و محدودیت های ناشی از تحریم های بین المللی اشاره کرد. پژوهش حاضر با شناسایی این چالش ها و ارائه راهکارهای عملی برای رفع آنها، می تواند راهنمای مناسبی برای سیاست گذاران، مدیران پروژه و سرمایه گذاران در زمینه انتخاب و پیاده سازی روش های نوین تامین مالی در پروژه های ساخت ایران باشد.

کلیدواژه ها:

تامین مالی پروژه ، بهره وری اقتصادی ، مشارکت عمومی-خصوصی ، صکوک ، پروژه های ساخت