تاثیر اندیشه های کلامی در شکل گیری نظریه نظم عمومی و اخلاق حسنه در حقوق

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر اندیشه های کلامی در شکل گیری نظریه نظم عمومی و اخلاق حسنه در حقوق انجام شده است و در آن تلاش گردیده تا با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، ارتباط میان مبانی کلامی اسلام و دو نهاد حقوقی بنیادین نظم عمومی و اخلاق حسنه مورد واکاوی قرار گیرد، چه آنکه نظم عمومی و اخلاق حسنه به عنوان دو مفهوم کلیدی و پرچالش در نظام های حقوقی مختلف از جمله حقوق ایران، نقش بی بدیلی در تحدید آزادی های فردی، تنظیم روابط اجتماعی و حفظ ثبات و استحکام نظام حقوقی ایفا می کنند و در عین حال، خاستگاه و مبنای اعتبار این دو نهاد، همواره محل مناقشه و بحث میان حقوقدانان بوده است و از این رو، بررسی ریشه های فکری و اعتقادی آن ها از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد و در این میان، اندیشه های کلامی اسلامی با تاکید بر مفاهیمی چون عدل الهی، حسن و قبح عقلی، امر به معروف و نهی از منکر، مصلحت عمومی و کرامت انسانی، چارچوبی نظری برای تبیین و توجیه نظم عمومی و اخلاق حسنه فراهم آورده اند و یافته های پژوهش نشان می دهد که اندیشه های کلامی به ویژه در دو مکتب معتزله و اشاعره با ارائه رویکردهای متفاوت نسبت به حسن و قبح افعال و نسبت عقل و شرع، تاثیرات عمیق و متمایزی بر نحوه تعریف، قلمرو و کارکرد نظم عمومی و اخلاق حسنه در نظام حقوقی اسلامی و به تبع آن در حقوق ایران گذاشته اند و به گونه ای که می توان گفت نظم عمومی در حقوق ایران نه صرفا یک نهاد حقوقی برساخته از اراده قانونگذار، بلکه بازتابی از جهان بینی کلامی حاکم بر جامعه و نظام سیاسی است و اخلاق حسنه نیز فراتر از یک مفهوم اخلاقی صرف، ریشه در باورهای دینی و کلامی جامعه دارد و از این رو، شناخت دقیق این تاثیرات، نه تنها به درک بهتر از ماهیت و قلمرو نظم عمومی و اخلاق حسنه کمک می کند، بلکه زمینه ساز تفسیر و اعمال صحیح تر این مفاهیم در رویه قضایی و نظام حقوقی کشور خواهد گردید.

کلیدواژه ها:

اندیشه های کلامی ، نظم عمومی ، اخلاق حسنه ، حقوق اسلامی ، فقه امامیه.