نقش دبیرستان سلطانی شیراز در پرورش جریان های ادبی معاصر ایران؛ مطالعه موردی مهدی حمیدی شیرازی و فریدون توللی

هدف این پژوهش، تبیین نقش دبیرستان سلطانی شیراز به عنوان یک نهاد آموزشی وقفی در شکل گیری و بازتولید گفتمان های فرهنگی و هویتی ایران عصر پهلوی اول است. این مطالعه با رویکرد تاریخی تحلیلی و با تکیه بر اسناد آرشیوی، مکاتبات، خاطرات و تحلیل گفتمان تاریخی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که سلطانی با تکیه بر سه مولفه اساسی یعنی استقلال نهادی (ساختار وقفی)، برنامه درسی تلفیقی (ترکیب متون کلاسیک فارسی با ادبیات و فلسفه فرانسه)، کادر معلمان چندفرهنگی (فضلای سنتی در کنار استادان اروپایی) و فضای نقد و گفت وگوی نسلی (انجمن های ادبی)، به مثابه یک «پناهگاه گفتمانی» در برابر سیاست های یکسان سازی فرهنگی دولت مرکزی عمل کرد و زمینه پرورش هم زمان دو جریان فکری متضاد یعنی «سنت متعهد» (به نمایندگی حمیدی) و «مدرنیته رهایی بخش» (به نمایندگی توللی) را فراهم آورد. در این فضا، هر شاعر با گزینش آگاهانه مرشد فکری خویش و نیز تعامل نقادانه با هم کلاسی رقیب خود، به هویت مستقل شعری دست یافت. پژوهش حاضر فراتر از یک مطالعه تاریخی موردی، الگویی نظری برای واکاوی نسبت «ساختار نهادی» و «تکامل گفتمان های فرهنگی» در دوره گذار از سنت به مدرنیته ارائه می دهد و بر ضرورت بازاندیشی در نقش نهادهای غیردولتی در سیاست گذاری فرهنگی معاصر ایران تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

دبیرستان سلطانی شیراز ، گفتمان های فرهنگی عصر پهلوی ، نهادهای آموزشی وقفی ، مهدی حمیدی شیرازی ، فریدون توللی