استاندارد ساختمان کتابخانه ها (مطالعه موردی: بر اساس استانداردهای IFLA، INSO ۲۲۱۵۰، ALA، اصول فاکنر – براون و مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی)

هدف: پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان انطباق معماری کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با استانداردهای ساختمان کتابخانه ها بر اساس استاندارد ملی ایران (INSO ۲۲۱۵۰)، رهنمودهای فدراسیون بین المللی انجمن ها و موسسات کتابداری (IFLA)، استانداردها و رهنمودهای انجمن کتابداری آمریکا (ALA)، اصول طراحی کتابخانه فاکنر–براون و مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان انجام شد. روش شناسی: روش پژوهش حاضر از نوع کاربردی با رویکرد توصیفی– ارزیابی و به روش مطالعه موردی انجام شده است. ابزار گردآوری داده ها، چک لیست محقق ساخته ای مشتمل بر ۸۷ شاخص در شش محور شامل مکان یابی و دسترسی، منطقه بندی فضاها، شرایط محیطی، ایمنی و تاسیسات، مبلمان و تجهیزات و معماری سبز و پایدار بود که بر اساس استانداردهای یادشده تدوین شد. روایی محتوایی چک لیست با استفاده از شاخص های نسبت روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) و نظر خبرگان تایید شد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی شامل میانگین، درصد انطباق و انحراف معیار تحلیل شدند. یافته ها: میانگین امتیاز کلی انطباق معماری کتابخانه با استانداردهای مورد بررسی (۱/۳ از ۵) حدود ۶۲ درصد انطباق به دست آمد که بیانگر وضعیت نسبتا مطلوب ساختمان کتابخانه است. بیشترین میزان انطباق به محور مکان یابی و دسترسی و کمترین میزان انطباق به محور معماری سبز و پایدار اختصاص داشت. همچنین محورهای منطقه بندی فضاها، شرایط محیطی، ایمنی و تاسیسات و مبلمان و تجهیزات در سطح مطلوب ارزیابی شدند. با وجود این، در شاخص هایی مانند بهره گیری از انرژی های تجدیدپذیر، مدیریت آب باران، کیفیت هوای داخلی، طراحی پایدار، فیلتراسیون هوا و برخی الزامات آکوستیکی، فاصله محسوسی با استانداردهای مورد بررسی مشاهده شد. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد که معماری کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی از نظر مکان یابی، سازماندهی فضایی، ایمنی، شرایط محیطی و امکانات خدماتی، انطباق مناسبی با استانداردهای ساختمان کتابخانه دارد و می تواند به عنوان نمونه ای موفق در میان کتابخانه های کشور مطرح شود. با این حال، ارتقای شاخص های مرتبط با معماری پایدار، بهینه سازی مصرف انرژی، بهبود کیفیت محیط داخلی و توسعه فناوری های نوین ساختمان، نقش مهمی در افزایش کیفیت کالبدی و عملکردی این مجموعه خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

استاندارد ساختمان کتابخانه ها ، استانداردهای IFLA ، INSO ۲۲۱۵۰ ، ALA ، کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی