بررسی تطبیقی شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنت اگزوپری بالدوزو کلاغ های صمد بهرنگی از دیدگاه مکتب فرانسوی یا آمریکایی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی دو اثر برجسته ادبیات کودک، یعنی «شازده کوچولو» اثر آنتوان دو سنت اگزوپری و «اولدوز و کلاغ ها» اثر صمد بهرنگی، با بهره گیری از رویکردهای چندگانه ادبیات تطبیقی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای است و تحلیل محتوای کیفی متون در چارچوب هفت مکتب عمده ادبیات تطبیقی شامل رویکرد تاریخی–تاثیری، درونمایه ای و میان رشته ای، تطبیقی نو، هرمنوتیکی–فلسفی، فرمالیسم روسی، فرهنگی–نقادی و زبان محور صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که در افق تاریخی، ترجمه و رواج «شازده کوچولو» در فضای فرهنگی ایران نقش مهمی در انتقال الگوی کودک پرسشگر داشته و این الگو در «اولدوز و کلاغ ها» با شرایط اجتماعی و طبقاتی جامعه ایرانی بازآفرینی و بومی سازی شده است. در سطح درونمایه ای، هر دو اثر مبتنی بر کهن الگوی «کودک دانا» شکل گرفته اند و از طریق تقابل میان زبان شهودی کودک و منطق ابزاری بزرگسالان، جهان بزرگسال را به نقد می کشند. در چارچوب تطبیقی نو، دو متن به مثابه آثار فراملی واجد مفاهیمی چون غربت، مسئولیت، عدالت، دوستی و امید خوانده می شوند. تحلیل فلسفی نشان داد که اثر اگزوپری بر جستجوی معنای بودن، اصالت فردی و ساحت درونی تامل متمرکز است، در حالی که روایت بهرنگی بر شدن، کنش جمعی و رهایی اجتماعی تاکید دارد. از منظر فرمالیستی، هر دو اثر با ساختار سفر، آشنایی زدایی، جان بخشی به عناصر غیرانسانی و ایجاز پیش می روند. در رویکرد فرهنگی–نقادی، «شازده کوچولو» نقدی بر بحران معنوی و پوچی جهان مدرن است و «اولدوز و کلاغ ها» نقد ساختارهای ستم گر، پدرسالار و طبقاتی. در سطح زبان و سبک نیز، زبان استعاری و شاعرانه اگزوپری در برابر زبان محاوره ای، صریح و فولکلوریک بهرنگی قرار دارد، اما هر دو نویسنده از زبان کودک برای بیدارسازی و معنا آفرینی بهره گرفته اند. برآیند تحلیل ها بیانگر آن است که این دو اثر، با وجود تفاوت های فکری و فرهنگی، در انتقال ارزش های انسانی، تربیتی و اخلاقی نقش هم افزا دارند و نمونه هایی شاخص از ظرفیت های مطالعات تطبیقی در ادبیات کودک به شمار می آیند.

کلیدواژه ها:

ادبیات تطبیقی ، شازده کوچولو ، اولدوز و کلاغ ها ، کودک دانا ، ادبیات کودک ، تحلیل درونمایه ای ، نقد فرهنگی