مرور نظام مند بر رابطه فراشناخت، انگیزه و گفتمان کلاسی: از نظریه تا کاربست

فراشناخت به عنوان یکی از بنیادی ترین مفاهیم در روان شناسی تربیتی، نقشی محوری در کیفیت یادگیری و پیشرفت تحصیلی ایفا می کند. بااین حال، رابطه پیچیده فراشناخت با انگیزه پیشرفت تحصیلی و نقش واسطه ای گفتمان کلاسی و عوامل فرهنگی، همچنان نیازمند واکاوی عمیق تری است. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند پژوهش های انجام شده در زمینه رابطه فراشناخت، انگیزه و گفتمان کلاسی انجام شده است. برای این منظور، ۵۳ مقاله و پژوهش مرتبط با کلیدواژه های «فراشناخت»، «خودتنظیمی»، «انگیزه تحصیلی»، «گفتمان کلاسی» و «عوامل فرهنگی» از پایگاه های معتبر داخلی (مانند مگیران، نورمگز، علم نت، سیویلیکا) و خارجی (مانند Scopus، Springer، Semantic Scholar) در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ بررسی شدند. یافته ها نشان می دهد که رابطه فراشناخت و انگیزه، دوطرفه و غیرخطی است؛ به گونه ای که افزایش آگاهی فراشناختی می تواند به طور موقت خودکارآمدی را کاهش دهد، اما در بلندمدت به خودتنظیمی عمیق تر و انگیزه درونی پایدارتر منجر می شود. همچنین، گفتمان کلاسی به عنوان یک «فرهنگ محلی»، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی به نگرش دانش آموزان نسبت به یادگیری و به کارگیری راهبردهای فراشناختی دارد. نتایج این مرور، ضرورت بازطراحی فرهنگ کلاس، آموزش صریح راهبردهای فراشناختی و توجه به بافت فرهنگی-اجتماعی در برنامه های درسی را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

فراشناخت ، انگیزه تحصیلی ، خودتنظیمی ، گفتمان کلاسی ، عوامل فرهنگی ، یادگیری خودتنظیم