شیره سنگ (مومنایی)، نمود اکوهیدرولوژی در حوزه های آبخیز کارستی

نمود ارتباط هیدرولوژی و اکولوژی در حوضه های کارستی، می تواند به صورت رخساره های اختصاصی ژئومورفیک، جانوران منحصر به فرد، گونه های گیاهی اندمیک و حتی مواد و محصولات ویژه حاصل این برهم کنش مشاهده شود. ماده ای بسیار ارزشمند با خواص دارویی و ترمیمی قابل توجه با نام مومنایی یا شیره سنگ نمونه ای از این نوع برهم کنش است. منشا مومنایی از سه عامل بیولوژیک، زمین شناسی و بیوکانی شناسی نشات می گیرد. به عبارت دیگر، هیدرولوژی و اکولوژی در بستر مناسب زمین شناسی، مومنایی را به وجود می آورد. سازند انحلال پذیر و درز و شکاف دار به ویژه سنگ های کربناته (به عنوان بخش غیرزنده اکوسیستم) اجازه نفوذ جریان آب حاوی هوموس متشکل از ترکیبات مختلف بقایای گیاهی به ویژه گیاهان دارویی با مواد موثره درمانی را به درون خود می دهند؛ آب هوموسی به اسید هومیک تبدیل می شود و سنگ انحلال پذیر مسیر خود را بیشتر حل می کند و محلول از یون های کلسیم و منیزیم سنگ های کربناته اشباع می شود. جریان رواناب نفوذی به درون سازند، در نقطه ای به ویژه در درز و شکاف ها، سقف غارها، سطوح چین خورده، خط گسل و حتی سطوح شیبدار بیرونی سازند نشت می کند. این مواد نشتی به تدریج با تبخیر آب نهشته می شود و مومنایی را شکل می دهد. از این رو، مومنایی را می توان نمود اکوهیدرولوژی کارست در اراضی مرتفع کربناته دانست که بررسی دقیق و موشکافانه آن برای تعیین ارتباط ماهوی هیدرولوژی و اکولوژی در این نواحی می تواند نقش موثری در ترسیم نقشه راه مدیریت برای توسعه پایدار حوزه های کارستی داشته باشد.

کلیدواژه ها:

مومنایی ، اکوهیدرولوژی کارست ، هوموس