جایگاه مراتع در قوانین و برنامه های توسعه ای کشور

مراتع به عنوان یکی از مهم ترین منابع تجدیدپذیر طبیعی کشور، نقشی اساسی در امنیت غذایی، پایداری اکولوژیکی، توسعه اقتصادی و معیشت جوامع محلی و عشایری دارند. با وجود این، جایگاه مراتع در قوانین و برنامه های توسعه ای کشور همواره با چالش های اجرایی، ضعف نهادی و سیاست گذاری های متناقض همراه بوده است. این پژوهش با بهره گیری از روش تحلیل محتوا (Content Analysis) به بررسی جایگاه مراتع در چهار محور قوانین و بخشنامه های مرتبط، شیوه نامه های بهره برداری، دیدگاه های صاحب نظران، و برنامه های توسعه ای کشور می پردازد. نتایج نشان می دهد که اگرچه چارچوب های قانونی و برنامه ای مراتع در ظاهر جامع اند، اما در عمل، فقدان اجرای قوانین و ضعف های هماهنگی نهادی و ساختاری، کمبود منابع مالی و انسانی، اجرای سلیقه ای قوانین و... مانع کارآمدی کامل قوانین و دستورالعمل ها شده است. دو مولفه اصلی تعارض شعار و اجرا و تغییر تدریجی رویکرد برنامه های توسعه از حفاظت محوری به سمت واگذاری ها و مسائل حقوقی مربوطه نیز به ناکامی مدیریت مراتع دامن زده است. لذا، تحقق مدیریت پایدار مراتع، نیازمند اصلاح نهادی، تقویت قوانین حفاظتی، ارزش گذاری واقعی منابع طبیعی و مشارکت فعال آحاد جامعه و مردم محلی است.

کلیدواژه ها:

مراتع ، منابع طبیعی ، قوانین ، برنامه های توسعه ، تحلیل محتوا ، شیوه نامه های بهره برداری