تحلیل و مقایسه ابعاد پایداری در مراتع ییلاقی و قشلاقی شهرستان چایپاره

این پژوهش با هدف مقایسه تطبیقی پایداری سامان های عرفی در مراتع ییلاقی و قشلاقی شهرستان چایپاره در استان آذربایجان غربی انجام شد. جامعه آماری تحقیق را کلیه بهره برداران این سامان ها تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای و گلوله برفی، ۵ سامان عرفی از مراتع ییلاقی و ۵ سامان از مراتع قشلاقی و در مجموع ۶۰ بهره بردار انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد و با پایایی قابل قبول جمع آوری و با آزمون t مستقل تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که پایداری کل و ابعاد آن (اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی) بین دو نوع مرتع تفاوت معنی داری دارد. مراتع ییلاقی با میانگین پایداری کل ۵۳۴/۰ در وضعیت پایداری متوسط قرار گرفتند، در حالی که مراتع قشلاقی با میانگین ۴۴۹/۰ در آستانه ناپایداری بالقوه بودند. در مراتع ییلاقی، بعد زیست محیطی به دلیل شرایط اقلیمی مساعد و تولید علوفه بیشتر، بالاترین سطح پایداری را داشت، اما بعد اجتماعی به دلیل کمبود خدمات آموزشی، رفاهی و بهداشتی، پایین ترین سطح بود. در مقابل، مراتع قشلاقی به دلیل تراکم جمعیت و تعاملات اجتماعی بیشتر، از پایداری اجتماعی بالاتری برخوردار بودند، اما پایداری زیست محیطی آن ها به دلیل چرای مفرط و تخریب پوشش گیاهی، بسیار پایین بود. نتیجه کلی آن که راهبردهای مدیریتی برای ارتقای پایداری در این دو نوع مرتع باید متفاوت و متناسب با شرایط بوم شناختی و اجتماعی-اقتصادی هر یک طراحی شود.

کلیدواژه ها:

ارزیابی پایداری ، سامان عرفی مرتعی ، نمونه گیری گلوله برفی ، مراتع شهرستان چایپاره