پیش نگاشت الگوی بومی حفظ، احیاء، توسعه و بهره برداری مشارکتی مراتع

سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در دو سه دهه اخیر، با هدف تقویت سرمایه های اجتماعی و از طریق اجرای پروژه های متعدد ملی و بین المللی، نقش موثری در طراحی، پیاده سازی و توسعه الگوهای مدیریت مشارکتی ایفا نموده است. با اینحال تاکنون تجارب و درس آموخته های حاصل از اجرای این پروژه ها به ارائه یک الگوی بومی، به عنوان ضرورتی اجتناب ناپذیر، منتهی نشده است. در این راستا هدف اصلی این پژوهش، پیش نگاشت الگوی بومی «حفظ، احیا، توسعه و بهره برداری مشارکتی مراتع» (به اختصار «حاتم») است. این الگو بر پایه مشارکت بهره برداران اصلی هر سامان عرفی با روش تشکیل گروه های اقدام مشارکتی حاتم و متعاقبا ایجاد یک صندوق اعتباری خرد (با نام حاتم که سرمایه آن از محل پس انداز های اندک ماهانه مرتعداران و واریز ۲۰ درصد از سود حاصل از مشارکت در اجرای پروژه های مشارکتی توسط آنان) متشکل از روسای برگزیده هر سامانه عرفی در سطح هر روستا می باشد. که در نهایت مطابق آیین نامه بند "ب" ماده ۲۹ قانون احکام دائمی کشور که از ظرفیت قانونی بالایی جهت انجام پروژه های مدیریت مشارکتی برخوردار است، به فعالیت خود ادامه خواهد داد. از نقاط مثبت این الگو استخدام و آموزش دو تسهیلگر متخصص در زمینه علوم منابع طبیعی است که در ابتدای طرح، گام های بسیج اجتماعات محلی را انجام داده و در انتها طبق آیین نامه ماده قانونی مذکور یعنی حضور الزامی دو تحصیل کرده در هر تشکل، به عضویت تشکل ایجادی درآمده و وظایف یک رابط توانمند بین کارشناسان منابع طبیعی و مرتعداران هر روستا را ایفا خواهد نمود که این مهم آینده درخشانی را برای پایداری این تشکل ها نوید می بخشد. در ادامه و در صورت پذیرش اجتماعات هدف، تعاونی توسعه پایدار حاتم به عنوان یک نهاد حقوقی قوی تر و با حضور مرتعداران حوزه آبخیز ثبت و اجرایی خواهد شد. گام پایانی الگو که یکی از خلاءهای اساسی در پروژه های مدیریت مشارکتی است، تدوین استراتژی معیشت مبتنی بر استفاده چندمنظوره از مرتع بوده که می تواند با اعتبارات صندوق اعتبارات خرد حاتم به مرحله اجرا درآمده و یک چارچوب عملی را برای آنچه تاکنون با عنوان تئوری استفاده چند منظوره از مرتع ارائه گردیده فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی ، تحلیل ذینفعان ، سامان عرفی ، تحلیل معیشت ، نیازسنجی مشارکتی ، حاتم