ارزیابی توان گیاهان مرتعی بومی در بازسازی زیستیPhytoremediation خاک های آلوده به فلزات سنگین در اراضی متاثر از معادن

آلودگی خاک با فلزات سنگین در اطراف معادن روباز، به ویژه در اقلیم های حساس و نیمه خشک ایران، به یکی از چالش های جدی در مسیر حفاظت از محیط زیست و بهره برداری پایدار از منابع طبیعی تبدیل شده است. در این میان، استفاده از روش بازسازی زیستی یا فیتورمدیشن با تکیه بر گونه های مرتعی بومی، به دلیل ماهیت کم هزینه، سازگاری با زیست بوم و پایداری بلندمدت، گزینه ای قابل اتکا برای مقابله با این بحران به شمار می آید. این مقاله با رویکردی نظام مند و مروری، تلاش دارد ظرفیت های فیزیولوژیکی، بوم شناختی و نهادی این گونه های بومی را در فرآیند پالایش زیستی خاک تحلیل کند. در این چارچوب، پنج مولفه ی کلیدی مورد توجه قرار گرفته اند: زمینه بوم شناختی، توانمندی های گیاهی، سازوکارهای اکولوژیکی بازسازی، بازگشت خدمات اکوسیستمی، و ساختارهای نهادی پشتیبان. برای هر یک از این مولفه ها، شاخص هایی قابل سنجش تدوین شده و در کنار آن، مدلی مفهومی و تلفیقی طراحی شده است که می تواند در برنامه ریزی های اجرایی مورد استفاده قرار گیرد. نتایج بررسی ها حاکی از آن است که بسیاری از گونه های بومی در مناطق نیمه خشک ایران، ضمن برخورداری از سازگاری زیستی بالا، توانایی تثبیت فلزات سنگین و ارتقای خدمات اکوسیستمی را دارند؛ مشروط بر آنکه حمایت های نهادی موثر نیز فراهم شود. در انتهای مقاله، مجموعه ای از پیشنهادها در سه سطح سیاست گذاری، پژوهش و اجرا مطرح شده اند که از جمله آن ها می توان به تدوین یک دستورالعمل ملی برای فیتورمدیشن، اختصاص بودجه مستقل، و راه اندازی پایلوت های منطقه ای اشاره کرد. این پژوهش با شناسایی شکاف های دانشی موجود، افقی نو برای توسعه سیاست گذاری های محیط زیستی مبتنی بر ظرفیت های بومی ترسیم می کند.

کلیدواژه ها:

بازسازی زیستی ، فیتورمدیشن ، گونه های مرتعی بومی ، آلودگی فلزات سنگین ، سیاست گذاری منابع طبیعی ، مدل مفهومی تلفیقی