ارزیابی پتانسیل استفاده چند منظوره از مراتع با تاکید بر گردشگری (مرتع پایین هلی چال، شهرستان بابل)

در حال حاضر وجود تعداد دام بیش از ظرفیت از معضلات مراتع کشور است. چرای مفرط باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و تخریب خاک شده و به دنبال آن فرسایش خاک شروع می شود و در صورت ادامه این وضعیت، صدمات جبران ناپذیری به منابع طبیعی تجدید شونده و جامعه وارد می گردد. با مدیریت و توسعه گردشگری در مراتع می توان از طریق ایجاد اشتغال و بهبود وضع مالی بهره برداران، فشار وارده بر مراتع را کاهش داد. با توجه به روند رو به تخریب مراتع کشور و لزوم کاهش تعداد دام بهره برداران، مدیریت این اکوسیستم ها زمانی موفق خواهد بود که بتواند از طریق بهره برداری های فرعی از مراتع برای دامداران اشتغال ایجاد کنند. یکی از بهره برداری های فرعی از مراتع، استفاده از آن جهت اکوتوریسم است. سامان عرفی پایین هلی چال جزئی از مراتع میانبند شهرستان بابل، استان مازندران بوده که در ۸۵ کیلومتری جنوب شهرستان بابل واقع شده است. نزدیک ترین روستا به محدوده مرتع روستای فیلبند در شهرستان بابل است که در بخش بندپی غربی قرار دارد. بر مبنای نقشه ۵۰۰۰۰:۱ رقومی شده، نقشه برداری و ثبت نقاط با دستگاه GPS مساحت کل طرح مرتعداری پایین هلی چال ۲۶/۹ هکتار است. نتایج مدل نهایی تعیین پتانسیل اکوتوریسمی مرتع پایین هلی چال نشان داد که این مرتع دارای پتانسیل اکوتوریسمی است. برخی از عوامل در منطقه سبب افزایش و بعضی عوامل دیگر سبب کاهش و محدودیت اکوتوریسمی می شود. آب و منابع آبی عامل ضروری برای حضور گردشگر و فعالیت اکوتوریسمی در منطقه است که در محدوده طرح از وضعیت قابل قبولی برخوردار است. دما به عنوان عاملی بسیار مهم در تعیین پتانسیل یک منطقه برای حضور گردشگر است. دمای متوسط سالانه در مرتع پایین هلی چال ۸/۳۲ درجه سانتی گراد است اما با توجه به اینکه فصل حضور گردشگر در مرتع پایین هلی چال تابستان است متوسط درجه حرارت در فصل تابستان ۱۵/۳۹ درجه سانتی گراد است که دمای قابل قبولی است. لازم به ذکر است که دما عامل محدود کننده گردشگری در فصل گردشگری نیست. در مراتع شیب به عنوان عامل محدودکننده گردشگری است که در مرتع پایین هلی چال ۶ هکتار در طبقه شیب صفر تا ۶ درصد و پس از آن ۱۳ هکتار در شیب ۲۰ تا ۴۰ درصد قرار دارد. ارتفاع عامل بسیار مهمی در به وجود آوردن جاذبه های گردشگری است. ارتفاع باعث به وجود آمدن ساختار و شکل های متنوعی از لندفرم ها و پوشش گیاهی متنوع می شود. طبقه ارتفاعی بالای ۲۰۰۰ متر از سطح دریا نشان می دهد که گردشگری در مرتع پایین هلی چال محدودیتی از نظر ارتفاع از سطح دریا وجود ندارد. خاک به دلیل آنکه بستر رویش گیاه است می تواند یک عامل محدودکننده اکوتوریسم و جذب گردشگر در منطقه باشد. رفت و آمد گردشگر باعث فشردگی خاک، کاهش نفوذپذیری و افزایش رواناب و به دنبال آن کمبود و از بین رفتن پوشش گیاهی و فرسایش خاک می شود. با توجه به اینکه خاک در مرتع هلی چال از نوع آنتی سول و جوان است. خاک در کلاس S۳ قرار دارد بنابراین نامناسب و جز اراضی کم عمق و سنگلاخی است بنابراین خاک جزء فاکتورهای محدودکننده اکوتوریسم و جذب گردشگر در منطقه است. فاصله تا شهر و امکانات رفاهی از عوامل موثر در جذب گردشگر و توریسم است و با توجه به امتیاز S۱ این مورد سبب افزایش جذب اکوتوریسم و گردشگر در منطقه است. پوشش گیاهی بویژه حضور برخی از گونه های گیاهی با ارزش نظیر اسپرس، گون و زرشک کوهی، ازگیل وحشی و ولیک بویژه در فصل تابستان سبب ایجاد منظره ای زیبا و جذاب در منطقه می شود. پوشش گیاهی در مرتع هلی چال به واسطه ارتفاع از سطح دریا در مقیاس چشم انداز مناظر زیبایی را به وجود می آورد که نقش مهمی در جذب گردشگر در منطقه دارد.

کلیدواژه ها:

استفاده چند منظوره ، مراتع ، هلیچال ، اکوتوریسم