اثر دوزهای مختلف عصاره هیدروالکلی خارخاسک (Tribulus terrestris) بر هیستومورفومتری بافت بیضه خرگوش نر

ناباروری مردان یکی از چالش های مهم تولید مثلی محسوب می شود و گیاهان دارویی از جمله خارخاسک (Tribulus terrestris) به عنوان گزینه های درمانی بالقوه مورد توجه قرار گرفته اند. مطالعه حاضر با هدف بررسی اثر دوزهای مختلف عصاره هیدروالکلی خارخاسک بر پارامترهای هیستومورفومتریک بیضه خرگوش نر انجام پذیرفت. در این مطالعه تجربی، ۱۶ سر خرگوش نر بالغ نژاد داچ (Dutch) با میانگین وزنی ۲ کیلوگرم به طور تصادفی به چهار گروه تقسیم شدند: گروه شاهد و سه گروه تیمار که به ترتیب عصاره خارخاسک با دوزهای ۵، ۱۰ و ۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن را به مدت ۶ هفته از طریق گاواژ دریافت کردند. پس از پایان دوره، بیضه ها تحت بیهوشی با ایزوفلوران خارج و در فرمالین ۱۰% بافردار فیکس و با روش هماتوکسیلین و ائوزین رنگ آمیزی شدند. ارزیابی پارامترهای هیستومورفومتریک با میکروسکوپ نوری در بزرگنمایی ۴۰ و نرم افزار Axio Vision انجام گرفت. تحلیل آماری با آزمون چند دامنه دانکن در قالب مدل خطی عمومی توسط نرم افزار SAS صورت پذیرفت. نتایج نشان داد که مساحت لوله های سمینیفر در گروه دوز ۵ میلی گرم بر کیلوگرم (۱۰۷۹۹/۴۵۹۹۹۰۸ میکرومتر مربع) نسبت به گروه های دوز ۱۰ و ۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم تفاوت معنی داری داشت (۰/۰۵>p). جمعیت سلول های اسپرماتوگونی در گروه دوز ۵ میلی گرم بر کیلوگرم (۱۲۹/۷۰۸۴۷) نسبت به گروه شاهد (۷۸/۰۴/۹) و سایر گروه های تیمار افزایش بسیار معنی داری نشان داد (۰۱/>p). جمعیت سلول های سرتولی و لیدیگ نیز در این گروه بیشترین مقدار را داشت. بررسی هیستوپاتولوژیک نشان داد که دوزهای ۱۰ و ۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم با نکروز، پرخونی و دژنرسانس واکوئولی همراه بودند که با افزایش دوز شدت بیشتری یافت. بر اساس یافته های مطالعه حاضر، دوز ۵ میلی گرم بر کیلوگرم عصاره خارخاسک به عنوان موثرترین و ایمن ترین دوز برای بهبود پارامترهای هیستومورفومتریک بیضه خرگوش نر شناخته شد در حالی که دوزهای بالاتر اثرات سمی بر بافت بیضه نشان دادند.

کلیدواژه ها:

خارخاسک ، خرگوش نر ، اسپرماتوژنز ، ناباروری ، بافت بیضه ، هیستومورفومتری