ارزیابی اقتصادی و بیولوژیکی جایگزینی آنتی بیوتیکهای محرک رشد با گیاهان دارویی در صنعت دام و طیور یک مطالعه مروری

زمینه و هدف با افزایش نگرانی های جهانی و داخلی در خصوص مخاطرات مقاومت آنتی بیوتیکی و ممنوعیت روزافزون استفاده از آنتی بیوتیک های محرک رشد (AGPS) در تغذیه دام و طیور، شناسایی جایگزین های ایمن، بومی و در عین حال مقرون به صرفه به یک اولویت استراتژیک در جیره نویسی مدرن تبدیل شده است. افزودنی های فیتوژنیک گیاهان دارویی و مشتقات آنها به عنوان گزینه هایی ایده آل مطرح هستند، اما پذیرش گسترده آنها توسط صنعت نیازمند توجیه اقتصادی و کاربردی است. هدف از این مطالعه مروری تحلیل جامع اثرات بیواکونومیک (Bio-economic) بکارگیری گیاهان دارویی در جیره دام و طیور و بررسی توازن میان هزینه های تولید و سودآوری پایدار بر اساس یافته های یک دهه اخیر است. روش کار در این پژوهش، مروری داده ها و دستاوردهای حاصل از مقالات علمی، پایان نامه ها و گزارش های اقتصادی معتبر منتشر شده در پایگاه های داده داخلی D و Magiran و بین المللی PubMed، Scopus، Scholar در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ مورد ارزیابی قرار گرفت. معیارهای ورود مقالات بر اساس سنجش هم زمان پارامترهای عملکردی بیولوژیکی و شاخص های مالی مانند سودآوری خالص، نرخ بازگشت سرمایه و شاخص کارایی اقتصادی و Google استوار بود. یافته ها مرور نظام مند داده های بین المللی و بومی نشان می دهد که استفاده از گیاهان دارویی شاخص (نظیر آویشن شیرازی، پونه، سیر و سیاه دانه) از طریق بهبود مورفولوژی روده، تعدیل میکروبیوتای گوارشی و خواص آنتی اکسیدانی، ضریب تبدیل غذایی (FCR) را در طیور گوشتی بین ۲ تا ۵ درصد بهبود می بخشد که با توجه به سهم ۷۰ درصدی خوراک در هزینه های جاری صرفه جویی مالی چشمگیری ایجاد می کند. در بخش دامپروری، بکارگیری این ترکیبات در گاوهای شیری و پرواری منجر به بهبود تخمیر شکمبه ای، کاهش هدررفت انرژی جیره به شکل گاز متان و کاهش نرخ ابتلا به ورم پستان شده است؛ امری که هزینه های درمان و حذف شیر حاوی بقایای دارویی را به طور معناداری کاهش می دهد. با این حال، نوسانات قیمت تهیه مواد اولیه گیاهی در بازار داخلی و چالش های پایداری ترکیبات فعال در فرآیند پلت سازی خوراک از جمله متغیرهای هزینه بر شناسایی شده هستند. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد که جایگزینی آنتی بیوتیک ها با گیاهان دارویی در صورت مدیریت بهینه جیره و فرآوری، علاوه بر سازگاری با شاخص های سلامت و رفاه دام، به دلیل کاهش نرخ تلفات، بهبود ضریب تبدیل و ایجاد ارزش افزوده در محصول نهایی تولید محصولات ارگانیک و سالم دارای توجیه اقتصادی مثبت و بازگشت سرمایه مطلوب برای تولیدکنندگان کلان و خرد است.

کلیدواژه ها:

گیاهان دارویی ، ارزیابی اقتصادی ، دام و طیور ، ضریب تبدیل غذایی ، محرک های رشد فیتوژنیک